Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından Ticaret Bakanlığının desteğiyle Haliç Kongre Merkezi'nde düzenlenen TIW26, bu yıl "Humanity 6.0-İnsanlığın Yeni Evresi" temasıyla gerçekleştiriliyor.

Anadolu Ajansının (AA) Global İletişim Ortağı olduğu, 13'üncüsü düzenlenen etkinlik kapsamında Ayşe Demirci küratörlüğünde hazırlanan Creative Tech Zone sergisi de ziyaretçilerle buluştu.

Sergide yapay zeka, biyoloji, nörobilim ve sürdürülebilirlik ekseninde hazırlanan çalışmalar, insan, makine, duygu ve zeka arasındaki değişen ilişkilere odaklanıyor. Beden ile veri, doğal ile yapay arasındaki sınırları sorgulayan eserler, ziyaretçilere teknolojinin insan yaşamı ve yaratıcılığı üzerindeki etkilerini farklı perspektiflerden deneyimleme imkanı sunuyor.

Sergide, Parker Heyl ve Mac Van Dam'ın "Cosmobloom", Hüseyin Aksoylu'nun "Manyetik" ve Uğur Acil'in Balloon "Kendi İçimde Döndüm Dolaştım" adlı çalışmalarının da aralarında bulunduğu çok sayıda eser yer alıyor. Seçkide, insanın dijital dünyayla ilişkisini, biyolojik süreçleri ve doğanın teknolojiyle kesişimini ele alan çalışmalar dikkati çekiyor.

Yapay zeka sinemanın sınırlarını genişletiyor

Creative Tech Zone sergisinin AI Cinema Stage bölümünde ise Can Büyükberber, Gökay Gedik ve Bora Somunoğlu'nun yapay zeka temelli üretimleri bir araya getiriliyor. Hareketli görüntü ve sinema üzerinden insan yaratıcılığı ile üretken teknolojiler arasındaki ilişkiyi ele alan çalışmalar, yapay zekanın görsel anlatım alanında açtığı yeni olanakları ortaya koyuyor.

Ziyaretçileri hareket, algı, beden ve biyolojik veriler aracılığıyla deneyimin parçası olmaya davet eden sergi, teknolojinin gelişimiyle birlikte insan olma halinin nasıl değiştiğine ilişkin sorular yöneltiyor.

2025 yılı boyunca küresel ölçekte fabrikalara kurulan yeni robot sayısı ise bir önceki yıla göre yüzde 11 artarak 600 bini aştı.

IFR Başkanı Jane Heffner, küresel sanayideki bu dönüşümün, endüstriyel otomasyonun baş döndürücü bir hızla ilerlediğini gösterdiğini ifade etti.

Heffner, fabrikalarda aktif durumdaki 5 milyon robotluk bu yeni eşiğin, sadece 7 yıl önceki toplam robot sayısının iki katından fazlasına denk geldiğini belirtti.

Çin, yıllık kurulumlarını yüzde 20 artırarak 354 bin yeni robotu üretim hatlarına dahil etti

Asya bölgesi otomasyonun merkezi olmayı sürdürürken Çin de rekor tazeliyor.

Küresel robot pazarındaki ezici üstünlüğünü pekiştiren Çin, yıllık kurulumlarını yüzde 20 artırarak 354 bin yeni robotu üretim hatlarına dahil etti.

Dünyadaki toplam kurulumların tek başına yüzde 59'unu gerçekleştiren Çin'de, yerli üreticilerin pazar payı yüzde 55'e ulaştı.

Asya'nın diğer güçlü oyuncularından Japonya ise robot sayısında 2025'te yüzde 19'luk sert düşüşle 36 bin 219'a geriledi.

Bu kayıpla birlikte küresel sıralamada ikinciliği ABD'ye kaptırarak üçüncü sıraya gerileyen Japonya pazarında, kısa ve orta vadede büyük bir toparlanma öngörülmüyor.

Yıllık 30 bin yeni kurulumla dünya genelindeki en büyük dördüncü pazar konumunu koruyan Güney Kore'de ise otomotiv sektörünün devreye alacağı yeni yatırımlarla 2027 ve 2028 yıllarında güçlü bir büyüme bekleniyor.

Küresel ligde Almanya'nın ardından dünya altıncısı olan Hindistan, robot kurulumunu yıllık yüzde 15 artışla 10 bin 500'e çıkardı. Hindistan, 2020-2025 yıllarındaki yüzde 27'lik yıllık ortalama büyüme oranıyla dikkati çekiyor.

ABD pazar ikinciliğine yükseldi, Brezilya'da otomotiv patlaması yaşandı

Amerika kıtasında ise bu alanda hareketlilik göze çarpıyor. Yeni robot kurulumlarını yüzde 12 artırarak 38 bin 500'e çıkaran ABD, Japonya'yı geride bırakarak dünyanın en büyük ikinci robot pazarı ünvanını aldı. Bu hacim, ABD istatistik tarihindeki en yüksek üçüncü veri olarak kayıtlara geçti.

Brezilya ise Çinli otomotiv devlerinin ülkede yaptığı yatırımların etkisiyle yüzde 38'lik dev bir sıçrama yakalayarak 4 bin 300 yeni robot kurdu. Ülkedeki otomotiv sektörü, robot alımlarını yüzde 212 gibi olağanüstü bir oranda artırdı. Kıtanın diğer ülkelerinden Kanada yıllık yüzde 5 artışla 4 bin robot sayısına yaklaşırken, Meksika yüzde 7 düşüşle 5 bin 200'ün altına geriledi ve üst üste üçüncü yılı da kayıpla kapattı.

Avrupa pazarında büyüme hız kesiyor

Dünyanın beşinci, Avrupa'nın ise açık ara en büyük robot pazarı olan Almanya, Avrupa Birliği'ndeki toplam kurulumların yüzde 41'ini tek başına üstleniyor. Buna karşın, ülkede robot satışları yüzde 8 azalarak 25 binin altına geriledi. Almanya'da otomotiv sektörünün pazardaki payı ise küçülmeye devam ediyor.

Avrupa'nın diğer lokomotif pazarlarında da benzer bir daralma yaşandı. Robot sayısında İtalya yüzde 11 düşüşle 7 bin 800'e, Fransa yüzde 8 kayıpla 4 bin 500'e, İspanya ise yüzde 15 düşüşle 4 bin 300'e geriledi.

Küresel robot talebinin 2029'da 800 bini aşması bekleniyor

IFR'nin raporunda, küresel robot talebinin uzun vadeli büyüme trendini koruyacağı öngörüldü. Yıllık yeni robot kurulumlarının 2026'da 655 bine, 2029 yılında ise 806 bine ulaşması bekleniyor.

Rapora göre, bu büyümenin arkasında iki temel yapısal itici güç bulunuyor. İlk olarak, gelişmiş ekonomilerdeki iş gücü kıtlığı ve tedarik zincirlerini daha güvenli hale getirme çabaları, şirketleri fabrikalarını kendi ülkelerine veya yakın bölgelere taşımaya zorluyor. Yüksek ücretli bu coğrafyalarda rekabet edebilmenin yolu ise doğrudan otomasyondan geçiyor.

İkinci olarak yapay zeka, makine görüşü ve gelişmiş sensör teknolojileri robotların yeteneklerini artırıyor. Robotları programlamanın kolaylaşması yatırım maliyetlerini düşürürken, otomasyonu KOBİ'ler için de erişilebilir kılıyor.

Türkiye'de toplam robot stoku tarihi zirvede

Küresel robot pazarında dünya sıralamasında 17. basamakta bulunan Türkiye'de ise yeni robot kurulumları 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 9 azalarak 3 bin 194'e geriledi. Üst üste iki yıl daralma gösteren Türkiye pazarı, buna rağmen 2023 yılındaki 4 bin 429 adetlik tarihi zirvenin ardından istatistik tarihinin en yüksek dördüncü kurulum rakamına ulaştı. Türkiye'de bu alanda 2020-2025 yıllarındaki yıllık ortalama büyüme oranı ise yüzde 10 olarak gerçekleşti.

Yeni kurulumlardaki düşüşe karşın Türk fabrikalarında aktif çalışan toplam endüstriyel robot stoku yüzde 7 artışla 30 bin 990'a yükselerek tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Türkiye, bu hacimle küresel robot stoku sıralamasında dünya 15'inciliğine yükseldi. Türkiye'deki toplam robot stoku, son 5 yılda yıllık ortalama yüzde 13 büyüme gösterdi.

Metal sektörü otomasyonda lider, otomotiv stokta öncü

Türkiye'de geçmiş yıllarda otomasyonun lokomotifi olan otomotiv sektörü, liderliği kaptırdığı metal sanayisinin gerisinde kalmaya devam etti.

Metal sanayisi, 2025 yılında kurulumlarını yüzde 8 artırarak 990 yeni robotu üretim hatlarına dahil etti. Toplam pazardan yüzde 31 pay alan sektör, Türkiye'nin en büyük robot alıcısı konumunu pekiştirdi. Metal sanayisinin fabrikalardaki toplam stoku ise 6 bin 774 adede ulaştı.

Yeni robot kurulumlarını yüzde 3 artırarak 889 adede yükselten otomotiv sektörü ise toplam pazardan yüzde 28 pay aldı. Yeni kurulumlarda ikinci sırada kalan sektör, buna karşın 11 bin 17 adetlik mevcut hacmiyle toplam aktif robot stokunun yüzde 36'sını elinde bulundurarak fabrikalardaki ağırlığını korumayı sürdürdü.

Öte yandan, ev ve ev aletleri üretimini kapsayan beyaz eşya ve elektronik grubunda robot talebi yüzde 37'lik sert düşüşle 136 adede geriledi. Otomasyon yatırımlarında frene basan gıda ve içecek sektöründe ise robot alımları yüzde 40'lık keskin bir kayıpla 144 adede indi.

Uygulama alanlarına göre bakıldığında, Türkiye'de kurulan yeni robotların yüzde 59'u taşıma ve yerleştirme, yüzde 16'sı ise kaynak işlemlerinde görevlendirildi.

Türkiye'nin genç ve eğitimli nüfusuna rağmen teknik pozisyonlardaki iş gücü açığının sürdüğü belirtilen raporda, ülkedeki robot yoğunluğunun küresel ortalamalara göre hala oldukça düşük seviyede bulunduğu ifade edildi.

Verilere göre Türkiye imalat sanayisinde her 10 bin çalışan başına sadece 52 robot düşüyor. Bu oran, otomasyonun en yoğun olduğu otomotiv sektöründe 374'e yükselirken, diğer tüm sektörlerin ortalamasında ise 35 seviyesinde bulunuyor.

ABD'nin yapay zeka ve yarı iletken tedarik zincirlerine odaklanan Pax Silica girişimindeki ortak ülke sayısı haziranda 24'e yükselirken, Çin öncülüğünde temmuzda kurulan Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütüne (WAICO) 29 ülke kurucu olarak katıldı. Küresel yapay zeka yönetişiminde farklı blokların oluşmaya başladığına işaret ediliyor.

Pax Silica'nın katılımcıları ağırlıklı olarak yüksek gelirli ekonomiler ile ABD'nin Avrupa, Hint-Pasifik, Orta Doğu ve Latin Amerika'daki güvenlik ortaklarından oluşurken, WAICO üyelerinin büyük bölümünü düşük ve orta gelirli ülkeler oluşturuyor. Kazakistan ise her iki girişime de katılan tek ülke konumunda bulunuyor.

Yapay zeka kaynaklı siber saldırıların izlenmesinde işbirliği, Çin'in ABD'nin gelişmiş yapay zeka modellerine erişimi, ABD'nin Çin'in açık ağırlıklı modellerine yönelik kısıtlamaları ve en gelişmiş sistemlerin devlet dışı aktörlerin eline geçmesinin önlenmesi iki ülke arasındaki yapay zeka görüşmelerinin öne çıkan başlıkları arasında bulunuyor.

Washington'daki son görüşmede yapay zekanın kontrol edilebilir biçimde geliştirilmesi ele alındı

ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Washington'daki son görüşmesinde, yapay zekanın insan odaklı ve kontrol edilebilir biçimde geliştirilmesi ile teknolojinin oluşturabileceği risklerin ele alınması gündeme geldi.

Görüşmenin ardından yapay zeka alanında kapsamlı ve bağlayıcı yeni bir anlaşma açıklanmazken, CSIS raporunda taraflar arasındaki diyaloğun sonraki görüşmelere temel oluşturabilecek ortak tanımların geliştirilmesine odaklanabileceği değerlendirildi. Bu kapsamda hangi sistemlerin "ileri düzey yapay zeka modeli" olarak kabul edileceği önemli başlıklardan biri olarak gösterildi.

Yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde kullanılan yüksek performanslı çiplere erişim, iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinin önemli unsurlarından birini oluşturuyor.

Rapora göre, ABD'nin ileri teknolojilere yönelik ihracat kontrolleri Çinli yapay zeka laboratuvarlarının yüksek performanslı çiplere ve bilgi işlem kaynaklarına erişimini zorlaştırıyor. Çin'in ise yapay zeka ve yarı iletkenlerde yerli kapasitesini geliştirmeye yöneliyor.

İki ülke arasındaki olası yapay zeka güvenliği düzenlemelerinin önündeki konulardan birini de doğrulama oluşturuyor. Tarafların yapay zeka modellerinin kapasitesi ve güvenliğine ilişkin taahhütlere uyulup uyulmadığını teyit edebileceği yerleşik bir teknik mekanizma henüz bulunmuyor.

"İki ülke arasındaki temel mesele artık ticaret açığı ya da tarifelerle sınırlı değil"

Marmara Üniversitesi Uluslararası Politik Ekonomi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Arzu Al, AA muhabirine yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi'nin Washington'daki görüşmesini ABD ile Çin arasında bir yakınlaşmadan ziyade, rekabetin maliyetini yönetmeye dönük bir stratejik dengeleme arayışı olarak gördüğünü söyledi.

İki ülke arasındaki temel meselenin artık ticaret açığı ya da tarifelerle sınırlı olmadığını aktaran Al, "Yapay zeka, ileri yarı iletkenler, veri altyapıları, enerji kapasitesi ve kritik mineraller doğrudan ekonomik güç, ulusal güvenlik ve dış politika kapasitesinin parçası haline gelmiş durumda." ifadelerini kullandı.

Al, Trump-Şi görüşmesinde yapay zeka konusunda diyaloğun sürdürülmesinin önemli olduğunun altını çizerek, "Şi, yapay zekanın insan kontrolünde tutulması, risk ve faydalarının birlikte ele alınması gerektiğini vurgularken Trump da bu alanda iletişim ve işbirliğinin devam etmesini destekledi. Bu, iki ülkenin teknoloji rekabetinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor. Tam tersine, rekabetin bazı alanlarda sertleşirken bazı alanlarda kontrollü işbirliğine açık kalabildiğini gösteriyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Bugünkü yapıyı açıklamak için daha doğru kavram, kontrollü teknobloklaşmadır"

Arzu Al, bugünkü yapıyı klasik Soğuk Savaş bloklaşmasıyla açıklamanın da eksik kaldığını ifade ederek, daha doğru kavramın kontrollü teknobloklaşma olduğunu dile getirdi.

ABD ve Çin'in ekonomik bağlarını tamamen koparmadığını fakat stratejik bağımlılıkların kendi hareket alanlarını sınırlandırmasını da istemediğini kaydeden Al, "Nitekim teknopolitik düzende belirleyici olan bağımlılığın varlığından çok bunun ne ölçüde asimetrik olduğu ve baskı aracına dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğidir." diye konuştu.

Tayvan meselesinin görüşmede yeniden gündeme gelmesinin ise güvenlik boyutundaki yapısal ihtilafların sürdüğüne işaret ettiğini aktaran Al, şunları kaydetti:

"Böylece aynı masada yapay zeka işbirliği konuşulurken güvenlik ve teknoloji alanlarında ciddi rekabetin devam etmesi bir çelişki değil. Mevcut ilişkinin karakteri tam olarak bu. Görüşmenin asıl önemi de burada. Washington ile Pekin arasında rekabet ve işbirliği birbirinin alternatifi değil. Yeni dönemde iki süreç aynı anda işleyecek. Yapay zeka güvenliği diyalog alanı oluştururken, teknolojik kapasite ve kritik girdiler üzerindeki mücadele ABD-Çin ilişkilerinin temel eksenlerinden biri olmaya devam edecek."

Satın almayla dünya çapında araştırmacı ve model uzmanlarından oluşan ekibin AMD'ye katılacağı belirtilen açıklamada, bunun şirketin gelişmekte olan yapay zeka modelleri ve uygulamalarının ihtiyaçları doğrultusunda yapay zeka donanımı, yazılımı ve sistemleri geliştirme kapasitesini güçlendireceği ifade edildi.

Açıklamada, tamamı hisse senedi karşılığında gerçekleştirilecek satın alma işleminin yaklaşık 8,2 milyar dolar değerinde olduğu ve düzenleyici kurumların onayları ile diğer olağan kapanış koşullarına tabi olarak 2026 sonuna kadar tamamlanmasının beklendiği kaydedildi.

Yapay zekanın akıl yürütme, robotik, simülasyon ve fiziksel yapay zeka alanlarına doğru genişlemesiyle bilişim altyapısına yönelik ihtiyaçların da çeşitlendiğine işaret edilen açıklamada, World Labs'in gelişmiş modeller geliştirme konusundaki uzmanlığının AMD'ye iş yüklerinin nasıl değiştiğine ilişkin daha derin bir anlayış kazandıracağı ve şirketin gelecekteki teknoloji yol haritalarının şekillendirilmesine yardımcı olacağı belirtildi.

Açıklamada, satın almanın, AMD'nin açık bir ekosistem için yapay zeka altyapısı sunma stratejisini ilerleteceği ifade edildi.

Merkezi San Francisco'da bulunan World Labs, metin, görsel ve video girdilerinden etkileşimli 3 boyutlu ortamlar oluşturan, yeniden yapılandıran ve simüle eden uzamsal zeka modelleri geliştiriyor. Şirket ayrıca robotik öğrenme ve simülasyona yönelik teknolojiler üzerinde çalışıyor.

Enflasyon endişelerinin tahvil faizlerini belirgin şekilde yukarı itmesi geçen hafta küresel piyasalarda risk iştahının azalmasına neden oldu. Cuma günü açıklanan verilere göre, ABD'de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ağustosta aylık bazda yüzde 0,4, yıllık bazda yüzde 3,4 arttı.

Ülkede çekirdek enflasyon ise aylık yüzde 0,3 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Öte yandan ABD Merkez Bankasının (Fed) bu haftaki faiz kararı piyasaların odağında bulunuyor.

İstihdam piyasasına ilişkin güçlü veriler, yükselen enflasyon beklentileri ve Fed Başkanı Kevin Warsh'un enflasyonla mücadelede kararlılık vurgusu sonrasında para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in bu hafta faiz artıracağına ilişkin olasılık yüzde 87'ye yükseldi.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist baskıları artırarak Fed'in erken faiz artırımına gideceği beklentilerine neden olması, küresel tahvil faizlerini yükseltirken risk iştahını azaltmaya devam ediyor.

Orta Doğu'da artan jeopolitik gerilimler de küresel piyasalarda risk iştahını törpüleyen en önemli unsurlar arasında yer alıyor. 

Suudi Arabistan'ın Hürmüz Boğazı'na alternatif olarak devreye aldığı günlük 7 milyon varil kapasiteli "Petroline" isimli Doğu-Batı Petrol Boru Hattı'nı Irak'tan düzenlenen saldırılarla kapatmasının ardından petrol arzına yönelik endişeler arttı. Bu gelişmeyle yeni haftanın ilk işlem gününde kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı yüzde 2,6 artışla 107,3 dolarda seyrediyor.

Öte yandan Hürmüz Boğazı konusunda İran ve Arap ülkeleri arasında yarın yapılması planlanan bölgesel toplantı ertelendi.

Fed'e ilişkin faiz artırım öngörülerinin güç kazanmasıyla yüzde 4,98 ile Ekim 2023'ten bu yana en yüksek seviyeyi test eden ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,97'de dengelenirken, dolar endeksi yüzde 0,2 artışla 99,4 seviyesinde, altının ons fiyatı yüzde 0,5 düşüşle 4 bin 329 dolarda seyrediyor.

Yapay zeka şirketlerinin teknolojilerini yavaşlatacağına dair endişeler de teknoloji şirketlerinin hisselerinde satış baskısının artmasına neden oldu.

Yapay zeka şirketi Anthropic'in Üst Yöneticisi (CEO) Dario Amodei, yapay zeka sistemlerinin kontrol edilmesine ilişkin endişelerin artmasıyla şirketlere "yapay zeka modellerinin geliştirilme hızını düşürme" çağrısında bulundu. 

Tesla ve SpaceX Üst Yöneticisi (CEO) Elon Musk ve ABD merkezli yapay zeka şirketi OpenAI'ın Üst Yöneticisi (CEO) Sam Altman, sosyal medya hesaplarından Amodei'ye destek verdi.

New York borsası pozitif seyretti

New York borsası, petrol fiyatlarındaki yükselişin hız kesmesiyle cuma gününü yükselişle tamamladı. Petrol fiyatları, Umman ve İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçişi geçici olarak yönetecek bir anlaşma olabileceğine yönelik haber akışıyla cuma günü azalmıştı.

Öte yandan ABD'de Michigan Üniversitesi tarafından ölçülen tüketici güven endeksi de eylülde 47,8'e gerileyerek piyasa beklentilerinin altında gerçekleşti.

Tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi ise eylülde yüzde 4'ten yüzde 4,6'ya çıktı. Ülkede federal hükümetin bütçe açığı ağustosta geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 52 azalarak 167 milyar dolara düştü.

Söz konusu gelişmelerle, Dow Jones endeksi yüzde 0,98, S&P 500 endeksi yüzde 0,86 ve ​Nasdaq endeksi yüzde 0,96 değer kazandı.

ABD'de endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.

Avrupa'da bu hafta BoE'nin faiz kararı takip edilecek

Söz konusu gelişmelerle, Avrupa borsalarında cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izlendi.

İngiltere Merkez Bankasının (BoE) bu haftaki faiz kararı Avrupa piyasalarının odağında bulunuyor. Bankanın politika faizini sabit bırakması bekleniyor.

Cuma günü açıklanan verilere göre, İngiltere ekonomisi temmuzda beklentileri aşarak yüzde 0,4 büyüdü. Yüksek enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları artırması ve tahvil getirilerinin yüksek seyretmesiyle BoE'nin bu yıl politika faizinde artışa gitmesi bekleniyor.

Söz konusu gelişmelerle cuma günü İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,39, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,82, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,78 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 1,36 değer kazandı.

Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık seyirle başladı.

Asya borsaları karışık seyrediyor

Asya borsalarında ise yeni haftada karışık bir seyir öne çıkıyor.

Bölgede, teknoloji şirketlerinde görülen düşüşler dikkati çekiyor. Güney Koreli teknoloji şirketleri SK Hynix'in hisseleri yüzde 5,6, Samsung Electronics'in hisseleri yüzde 3,5 ve Japonya merkezli SoftBank Group Corp'un hisseleri yüzde 11,4 düştü.

Asya tarafında bu hafta Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) faiz kararı takip edilecek.

Artan enerji maliyetlerinin enflasyonist endişeleri artırması ve yenin değer kaybetmesinin yarattığı baskıyla bankanın yüzde 1 seviyesindeki politika faizini 25 baz puan artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Öte yandan bugün açıklanan verilere göre Japonya'da temmuz ayına ilişkin sanayi üretimi aylık yüzde 0,2 azalarak, yıllık yüzde 3,9 artarak beklentilerin altında gerçekleşti.

Söz konusu gelişmelerle, haftalık bazda Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 2,8, Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1 gerilerken, Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,4 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 yükseldi.

Borsa günü yükselişle tamamladı

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,51 değer kazanarak 14.467,25 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ekim vadeli kontrat ise cuma günü akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,14 yükseldi.

Dolar/TL cuma gününü yüzde 0,1 düşüşle 48,5121'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,2 üzerinde 48,6200'dan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olacağını, yurt dışında ise Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde'ın açıklamalarının takip edileceğini söyledi.

Yapay zekâ iş dünyasında görevleri, iş yapış biçimlerini ve yetkinlik beklentilerini hızla dönüştürürken, şirketlerin çalışan deneyimine bakışı da yeni bir döneme giriyor. Bir zamanlar kurumsal wellbeing denildiğinde stres yönetimi, fiziksel aktivite ve mental sağlık başlıkları öne çıkarken, bugün gündem giderek daha stratejik bir soruya evriliyor: AI çağında insanın bilişsel kapasitesi nasıl korunacak ve geliştirilecek? McKinsey Health Institute’ın 2026 tarihli araştırmasıyla küresel iş dünyasının gündemine taşıdığı “brain capital” yaklaşımı, çalışanların beyin sağlığını ve insanı teknoloji karşısında benzersiz kılan bilişsel becerileri, geleceğin ekonomik ve kurumsal rekabet gücünün önemli unsurlarından biri olarak konumlandırıyor.

Wellbeing'den “Brain Capital”e: Odak Artık Beyinde

Kurumsal esenliğin geleceğinde çalışanı yalnızca stresten uzaklaştırmak yeterli olmayacak. Odaklanabilmek, yaratıcı düşünebilmek, karmaşık problemleri çözebilmek, değişime adapte olabilmek, sağlıklı kararlar verebilmek ve insan ilişkilerini sürdürebilmek şirketlerin gelecekte ihtiyaç duyacağı kritik kapasitelere dönüşüyor.

McKinsey Health Institute, bu geniş perspektifi “brain capital” kavramı altında ele alıyor. Kavram; optimal beyin sağlığının yanı sıra bilişsel, kişilerarası, öz-yönetim ve teknolojik becerileri kapsıyor. Rapora göre özellikle stres, uyku ve sosyal bağlar gibi faktörler hem beyin sağlığını hem de bu becerileri etkileyebiliyor.

Kurumsal Esenlik ve Bütünsel Sağlık Yönetimi Danışmanı; Elkin Consultancy Kurucu CEO'su Elif Elkin, yeni dönemi şöyle değerlendiriyor:

“Kurumsal wellbeing artık yalnızca çalışanların kendilerini iyi hissetmesini sağlamakla sınırlı bir alan değil. Asıl soru, çalışanların yüksek değişim ve belirsizlik ortamında zihinsel ve bilişsel kapasitelerini ne kadar sürdürülebilir biçimde kullanabildikleri. AI, birçok işi daha hızlı ve verimli hale getirirken insanın değerini ortadan kaldırmıyor; aksine insanın yaratıcılık, sezgi, eleştirel düşünme, empati ve adaptasyon gibi özelliklerini daha kritik hale getiriyor. Bu nedenle wellbeing stratejilerinin odağı giderek ‘daha az stres’ten ‘daha güçlü insan kapasitesi’ne kayacak.”

Yeni Rekabet Alanı: Çalışanın Bilişsel Performansı

AI'ın rutin görevleri devraldığı bir çalışma ortamında, çalışanların yalnızca teknik yetkinlikleri değil, nasıl düşündükleri de rekabet avantajının bir parçası haline geliyor.

McKinsey'in araştırması, geleceğin iş gücü için yaratıcı ve analitik düşünme, dayanıklılık ve esneklik gibi “brain skills” olarak tanımlanan yetkinliklerin önemini özellikle vurguluyor. Dünya Ekonomik Forumu'nun 2025 araştırmasına göre ise çalışanların ortalama yüzde 59'unun 2030'a kadar değişen beceri ihtiyaçlarını karşılamak için ek eğitime ihtiyaç duyması bekleniyor.

Elif Elkin'e göre bu tablo, şirketlerin çalışan gelişimi ve wellbeing yatırımlarını birbirinden ayrı düşünmemesi gerektiğini gösteriyor:

“Geleceğin şirketlerinde performans yönetimi ile wellbeing yönetimi arasındaki sınırlar daha da ortadan kalkacak. Çünkü yüksek performansın sürdürülebilirliği doğrudan insanın fiziksel, zihinsel, duygusal ve bilişsel kapasitesiyle bağlantılı. Bir çalışandan sürekli daha hızlı, daha yaratıcı ve daha esnek olmasını bekliyorsak, öncelikle bu kapasiteyi besleyen yaşam ve çalışma koşullarını tasarlamamız gerekiyor.”

“Çalışanı Stresten Korumak” Yerine “Beyni Güçlendirmek”

Yeni nesil wellbeing yaklaşımı, çalışanların sorun yaşadıktan sonra desteklenmesinden çok, beyin sağlığını ve bilişsel kapasiteyi proaktif biçimde güçlendirmeye odaklanıyor.

Uyku kalitesi, fiziksel aktivite, beslenme, sosyal bağlantılar, stres yönetimi ve zihinsel dinlenme gibi klasik sağlık başlıkları bu yaklaşımın temelini oluştururken; bilişsel esneklik, yaratıcılık, odaklanma, öğrenme kapasitesi ve teknolojiyle iş birliği gibi yeni boyutlar da çalışan deneyimine dahil oluyor.

Elif Elkin, bütünsel yaklaşımın önemine dikkat çekiyor:

“Beyni ayrı, bedeni ayrı, mental sağlığı ayrı yönetmek artık yeterli değil. Uyku kalitesi düşen, sürekli stres altında çalışan veya zihinsel olarak aşırı yüklenen bir kişinin bilişsel performansından sürdürülebilir biçimde yüksek sonuç bekleyemeyiz. Bu nedenle kurumların sağlık ve wellbeing stratejilerini birbirinden kopuk uygulamalar yerine, çalışanı bütünsel olarak ele alan bir sağlık mimarisi içinde tasarlaması gerekiyor.”

AI İnsanın Yerini Mi Alacak, İnsan Kapasitesini Mi Artıracak?

AI çağında asıl rekabetin insan ve teknoloji arasında değil, insan ile teknolojinin ne kadar iyi birlikte çalışabildiği konusunda yaşanması bekleniyor. McKinsey de şirketlerin rekabet gücünün insan zekâsı ile teknolojinin tamamlayıcı güçlerini ne kadar iyi bir araya getirebildiğine bağlı olacağına dikkat çekiyor.

Bu nedenle şirketler açısından yeni soru “AI çalışanların yerini alacak mı?” olmaktan çıkıp, “Çalışanlarımız AI ile birlikte çalışabilecek bilişsel ve insani kapasiteye sahip mi?” sorusuna dönüşüyor.

Elif Elkin bu dönüşümü şöyle yorumluyor:

“AI'ın yükselişi insanı değersizleştirmiyor; tam tersine insan olmanın değerini yeniden tanımlıyor. Bilginin kendisine erişimin kolaylaştığı bir dünyada fark yaratacak olan; doğru soruyu sorabilmek, bilgiyi anlamlandırabilmek, farklı perspektifleri bir araya getirebilmek, yaratıcı düşünebilmek ve belirsizlik karşısında sağlıklı karar verebilmek olacak. Bu nedenle geleceğin wellbeing yatırımları aynı zamanda geleceğin insan kapasitesine yapılan yatırımlar olacak.”

Geleceğin İş Yeri, Beyni Koruyan İş Yeri Olacak

Çalışma hayatının giderek hızlandığı, bilgi akışının yoğunlaştığı ve AI'ın iş süreçlerine hızla entegre olduğu yeni dönemde insan beyninin kapasitesini korumak, geliştirmek ve sürdürülebilir kılmak, şirketlerin rekabet stratejisinin yeni başlıklarından biri olmaya aday.

Bu perspektiften bakıldığında corporate wellbeing'in yeni frontier'ı yalnızca çalışanların bugün kendilerini iyi hissetmelerini sağlamak değil; yarının daha karmaşık, daha hızlı ve daha teknolojik çalışma dünyasında güçlü kalabilecek insan kapasitesini bugünden inşa etmek olacak.

Küçükşabanoğlu, Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'nın ardından yeni Orta Vadeli Program'da da (OVP) yapay zeka, ileri teknolojiler, dijital dönüşüm, Ar-Ge ve nitelikli insan kaynağına dair hedeflerin güçlü biçimde yer aldığına işaret etti.

Bu durumu, devletin yapay zeka konusundaki kararlılığını göstermesi açısından son derece önemli bulduklarını ifade eden Küçükşabanoğlu, "Yapay zekanın artık yalnızca teknoloji politikalarının değil, kalkınma, üretim, istihdam ve küresel rekabet politikalarının da temel unsurlarından biri olarak ele alındığını görüyoruz." dedi.

Küçükşabanoğlu, OVP'de teknolojide dışa bağımlılığın azaltılması ve uluslararası rekabetçiliğin artırılması amacıyla Ar-Ge temelli yatırımların ve yenilikçi girişimcilik faaliyetlerinin desteklenmesine yönelik güçlü bir yaklaşım ortaya konulduğunu dile getirdi.

Programda yapay zekanın siber güvenlik, otonom sistemler, kuantum teknolojileri, uzay ve uydu teknolojileri, çip, blokzincir ve robotik gibi derin ve ileri teknoloji alanlarıyla önceliklendirilmesinin önemini vurgulayan Küçükşabanoğlu, şöyle konuştu:

"Yapay zeka artık yalnızca bir teknoloji meselesi değildir. Ekonomiden milli güvenliğe, eğitimden üretime, kamu yönetiminden uluslararası rekabete kadar ülkelerin geleceğini doğrudan etkileyen stratejik bir güç alanıdır. Bu nedenle yapay zekanın devletimizin önümüzdeki dönem yol haritasında açık biçimde öncelikli alanlar arasında yer alması çok kıymetli. Türkiye olarak yalnızca dünyada geliştirilen teknolojileri kullanan ve tüketen bir ülke olmayı yeterli görmemeliyiz. Kendi teknolojisini geliştiren, girişimlerini küresel ölçekte büyüten, fikri mülkiyet üreten ve teknolojisini dünyaya ihraç eden bir Türkiye hedeflemeliyiz. OVP'de Ar-Ge'ye, teknoloji girişimciliğine ve yüksek katma değerli teknoloji ihracatına verilen önem bu açıdan çok değerlidir."

"En büyük rekabet alanlarından biri nitelikli insan kaynağı olacak"

Küçükşabanoğlu, OVP'de yapay zeka, siber güvenlik, savunma sanayisi ve uzay teknolojileri gibi stratejik alanlarda nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine yönelik lisansüstü eğitimlerin desteklenmesi ile kamu-üniversite-özel sektör işbirliğinde eğitim programlarının yaygınlaştırılmasının da önemine dikkati çekti.

En büyük rekabet alanlarından birinin nitelikli insan kaynağı olacağını dile getiren Küçükşabanoğlu, gençleri çağın gerektirdiği gibi bilgi ve yetkinliklerle yetiştirmenin, Türkiye'nin geleceğine yapılabilecek en önemli yatırımlardan biri olduğunu söyledi.

Küçükşabanoğlu, Türkiye'nin yapay zeka alanındaki hedeflerine ulaşabilmesi için bütün paydaşların ortak hareket etmeleri gerektiğini belirtti.

Yapay zeka çağında ülkeler arasındaki rekabetin her geçen gün hızlandığının altını çizen Küçükşabanoğlu, şunları kaydetti:

"Böyle bir dönemde devletimiz orkestranın şefi olmalı, özel sektörümüz, üniversitelerimiz, akademik camiamız ve sivil toplum kuruluşlarımız aynı hedef doğrultusunda kenetlenmelidir. Devletimizin ortaya koyduğu vizyonu hep birlikte sahiplenmeli, yapay zeka ve ileri teknolojiler konusunda ülke olarak ortak bir seferberlik anlayışıyla hareket etmeliyiz. Dernek olarak yaklaşık 7 yıldır yapay zekanın yalnızca teknolojik değil ekonomik, toplumsal ve stratejik bir dönüşüm olduğunu vurguluyoruz. Türkiye'nin bu dönüşümü yalnızca takip eden değil, yön veren ülkelerden biri olması gerektiğini savunuyoruz. Yüz yılını geride bırakmış Türkiye olarak bilimde, teknolojide ve yapay zekada dünyanın ön saflarında yer almalı ve iddiamızı ortaya koymalıyız. Önümüzde önemli bir fırsat penceresi bulunuyor. Yapay zeka çağının yalnızca takip edenlerinden değil, yön veren ülkelerinden biri olabiliriz. Başta Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere, bu vizyonun ortaya konulmasında emeği geçen tüm paydaşlara teşekkür ediyoruz. AIPA olarak devletimizin ortaya koyduğu hedeflere katkı sunmaya ve Türkiye'nin yapay zeka yolculuğunda üzerimize düşen sorumluluğu almaya devam edeceğiz."

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı'ndan derlediği bilgiye göre, enerji yapay zeka ekosisteminin temel katmanlarından biri olarak ele alınırken, yapay zeka altyapısının ihtiyaç duyduğu düşük karbonlu ve ölçeklenebilir güç kaynağının oluşturulması hedefleniyor. Plan kapsamında hazırlanacak hesaplama stratejisinde yapay zeka kapasitesine bağlı elektrik gücü ve düşük karbonlu elektrik payının da belirlenmesi öngörülüyor.

Yapay zeka altyapısının artan enerji talebinin ulusal enerji sistemiyle uyumlu, sürdürülebilir ve öngörülebilir şekilde karşılanması, Ulusal Yapay Zeka Kurulunun öncelikli gündem maddelerinden biri olacak.

Enerji ihtiyaç projeksiyonları, şebeke bağlantı kapasiteleri, yenilenebilir ve nükleer enerji kaynaklarıyla eşleştirme senaryoları ve atık ısı geri kazanım potansiyeli değerlendirilecek, sonuçlar Yapay Zeka Büyüme Bölgeleri'nin yer seçimi ve kapasite planlamasında doğrudan dikkate alınacak.

Ayrıca, 2030'a kadar en az 1 gigavat yapay zeka veri merkezi kurulu gücüne, yıllık en az 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik satın alma anlaşması hacmine ulaşılması hedefleniyor. Yapılacak anlaşmalarda ise en az yüzde 60 düşük karbonlu yenilenebilir ve nükleer elektrik şartı uzun vadeli elektrik alım anlaşmalarıyla güvence altına alınacak.

Öte yandan, 2030'a kadar veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapılarında en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı kaynağın harekete geçirilmesi öngörülüyor.

Veri merkezlerinde enerji altyapısıyla uyumlu yer seçimi önem taşıyor

Enerjide Dijitalleşme Derneği Genel Sekreteri Gökberk Bilgin, 1 gigavatlık veri merkezi kapasitesinin kullanım oranına ve kapasitenin nasıl tanımlandığına bağlı olarak yıllık 7,5 ila 10,4 teravatsaat elektrik tüketimi oluşturabileceğini belirterek, "Ulusal ölçekte bakıldığında 1 gigavat, Türkiye'nin elektrik sisteminin yıllık enerji dengesi içinde yönetemeyeceği büyüklük değil." dedi.

Bilgin, veri merkezi yatırımlarının enerji ve şebeke altyapısıyla eş güdümlü planlanmasının önem taşıdığını dile getirerek, "Asıl soru Türkiye'nin 1 gigavatı karşılayıp karşılayamayacağı değil, hangi bölgede ne kadar kapasitenin hazır olduğu." ifadesini kullandı.

Bir bölgede mevcut altyapıyla karşılanabilecek bir bağlantı talebinin başka bir bölgede yeni trafo merkezi veya bağlantı hattı yatırımı gerektirebileceğini ifade eden Bilgin, yatırımların farklı bölgelere yayılmasının tek bağlantı noktasında oluşabilecek baskıyı azaltabileceğini söyledi.

Türkiye'nin veri merkezi yatırımlarında farklı bölgelerin farklı avantajlar sunduğunu belirten Bilgin, yenilenebilir enerji potansiyeli yüksek bölgelerin enerji avantajı sağlayabileceğini, ancak bu avantajın fiber yatırımları ve nitelikli personel ihtiyacı gibi unsurlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi.

Bilgin, veri merkezleri için öngörülen en az yüzde 60 düşük karbonlu elektrik şartının Türkiye açısından ulaşılabilir olduğunu, ancak bunun mevcut şebeke karmasıyla kendiliğinden gerçekleşmeyeceğini ifade etti.

Yeni yenilenebilir enerji tedarik sözleşmelerine, yenilenebilir enerji sertifikalarının kullanılmasına ve Akkuyu'nun devreye girmesiyle nükleer elektrik için oluşturulacak sözleşme ve doğrulama mekanizmalarına ihtiyaç olduğunu belirten Bilgin, "Burada önemli olan mevcut düşük karbonlu üretimi kağıt üzerinde başka bir tüketiciye aktarmak değil, mümkün olduğunca yeni üretimi teşvik eden bir tedarik yapısı kurmaktır." dedi.

Yüzde 60 düşük karbonlu elektrik hedefi yeni üretim yatırımlarını gerektiriyor

Düşük karbonlu elektrik şartının yıllık tüketimle mi yoksa saatlik tüketimle mi eşleştirileceğinin de önemli olduğunu dile getiren Bilgin, "Yıllık eşleştirmeye dayalı yüzde 60 şartı uygulanabilir bir başlangıçtır, ancak 7 gün 24 saat düşük karbonlu elektrik kullanıldığı anlamına gelmez." diye konuştu.

Bilgin, yapay zeka alanında 2030'a kadar hedeflenen 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımının enerji sektörü açısından da önemli fırsatlar yaratabileceğini belirterek, "Bu yatırımlar uzun vadeli bir elektrik talebi yaratacaktır. Böyle bir talep yeni güneş, rüzgar ve depolama projelerinin finansmanını kolaylaştırabilir. Farklı bölgelerde kurulacak kampüsler trafo merkezlerinden yüksek gerilim hatlarına, fiber güzergahlarından yerel hizmet altyapısına kadar geniş bir yatırım alanı oluşturur." dedi.

Veri merkezi yatırımlarının trafo merkezlerinden yüksek gerilim hatlarına kadar geniş bir altyapı ihtiyacı oluşturabileceğini söyleyen Bilgin, "Türkiye bu altyapıyı bulut ve yapay zeka hizmetleri ihracatına dönüştürebilirse yatırımın teknoloji ekosistemine etkisi çok daha büyük olur." dedi.

EKONOMİM AGUSTOS SAYISINI OKUMAK İÇİN

OpenAI'ın internet sitesinde "Siber savunma için ortak eylem çağrısı" başlıklı açık mektup yayımlandı.

Yüzden fazla şirketin imzasının bulunduğu mektupta, dünya genelinde yapay zeka modellerinin yeteneklerinin artmasıyla siber saldırıların çok daha yaygın ve karmaşık hale geleceği uyarısı yapıldı.

Hastanelerden su arıtma tesislerine ve internet altyapısına kadar kritik hizmetlerin risk altında olduğuna dikkat çekilen mektupta, "Siber savunmamızı güçlendirmek için sınırlı bir zaman penceremiz var. Mevcut güvenlik yaklaşımının yeterli olmayacağını kabul etmeliyiz." ifadelerine yer verildi.

Mektupta, yapay zeka alanındaki ilerlemelerin yıllardır biriken güvenlik zafiyetlerini gidermek için "savunmacılara" yeni fırsatlar sunduğu belirtilirken, dijital dünyayı daha güvenli hale getirmek adına temel eylem adımları sıralandı.

Tüm organizasyonların siber savunmayı acil bir öncelik haline getirmesi gerektiği vurgulanan mektupta, siber güvenlik şirketleri ve teknoloji ortaklarının da mevcut araçlarını yapay zeka ile güçlendirmesi gerektiği kaydedildi.

Mektupta, hükümetlerin siber savunmayı yerel, ulusal ve uluslararası düzeyde koordine etmeleri, tehdit istihbarat kanallarını güçlendirmeleri ve savunma için ek fon sağlamaları gerektiği aktarıldı.

Ayrıca mektupta, öncü yapay zeka şirketlerinin de kaynak sıkıntısı çeken kritik altyapı savunmacılarına model erişimi, finansman, eğitim ve uygulamalı destek sunarak sürekli izleme mekanizmalarına yatırım yapması gerektiği ifade edildi.

Aralarında Accenture, Adobe, Amazon, AMD, Anthropic, Capital One, Citi, Cloudflare, CrowdStrike, Google, IBM, Mastercard, Microsoft, OpenAI ve Visa gibi finans ve teknoloji sektörünün önde gelen kurumlarının bulunduğu imzacılar, mektupta küresel çapta tüm kamu ve özel sektör liderlerini teknoloji, kaynak ve uzmanlıklarını bu ortak çabaya dahil etmeye çağırdı.

OpenAI, yapay zeka modellerinin siber güvenlik kabiliyetlerini ölçmeye yönelik testlerin Hugging Face altyapısında güvenlik ihlaliyle sonuçlanmasına ilişkin kapsamlı bir rapor yayımladı.

Raporda, temmuzda kurum içi siber güvenlik testleri sırasında yaşanan güvenlik ihlali ve gelişmiş yapay zeka sistemlerinin kontrolü konusundaki endişeler detaylandırıldı.

Olayın gelişimine dair teknik detayların paylaşıldığı raporda, söz konusu olayın yapay zeka ajanlarının potansiyeline dair bir "uyarı atışı" olarak değerlendirildiği vurgulandı.

Raporda, "Bu olay, uygun güvenlik önlemleri alınmadığı takdirde, yüksek yetenekli yapay zeka ajanlarının artık teknik kontrolleri aşabildiğini, onaylanmamış kanallar üzerinden işbirliği yapabildiğini ve hiçbir insan tarafından yönlendirilmeyen tehlikeli eylemleri gerçekleştirebildiğini gösteren bir kanıt niteliğinde." ifadesi kullanıldı.

Şirketin bu olayın ardından denetim mekanizmalarını sıkılaştırma kararı aldığına işaret edilen raporda, alınacak önlemlere ilişkin bilgi verildi.

- "Benzeri görülmemiş bir siber olay" olarak değerlendirilmişti

OpenAI, 21 Temmuz'daki açıklamasında, siber güvenlik kabiliyetlerini ölçmeye yönelik dahili bir test sırasında kullanılan yapay zeka modellerinin Hugging Face'in altyapısında güvenlik ihlaline neden olduğunu duyurmuştu.

Açıklamada, "Bu olayı, en ileri düzey siber kabiliyetleri içeren benzeri görülmemiş bir siber olay olarak değerlendiriyor ve buna uygun şekilde müdahale ediyoruz." ifadesi yer almıştı.

Bu gelişmelerle tezgah üstü piyasada libre bazında fiyatlar bakırda yüzde 4,7, alüminyumda yüzde 2,5, kurşunda yüzde 0,2, nikelde yüzde 5,2 ve çinkoda yüzde 2,5 arttı.

Mevcut ve planlanan maden projelerinin hızla artan tüketimi karşılamaya yetmeyebileceğine yönelik endişeler bakırda arz endişelerini artırdı.

Güney Kore ve Şili arasındaki işbirliği de bakırda talebe yönelik iyimserliği destekledi.

Güney Kore ve Şili kritik mineral tedarik zincirinde işbirliğini derinleştiriyor. İki ülke, lityum ve bakır odaklı beş mutabakat zaptı imzaladı. İşbirliği bakanlık düzeyine çıkarıldı. Anlaşma tam zincir ortaklığını, bilgi paylaşımını ve teknoloji işbirliğini kapsıyor. Şili en büyük bakır üreticisi, Güney Kore ise yarı iletken ve batarya sektöründe öne çıkan bir ülke.

Küresel bakır stoklarındaki düşüş sürerken, Şili'deki maden arzına yönelik endişeler ve düşük işleme ücretleri arz tarafındaki sıkılığa işaret ediyor.

Çin'den gelen güçlü talep, küresel bakır piyasasını iyice sıkıştırdı.

Üretim tarafında da sıkıntı büyüyor. İzabe tesislerinde hava koşulları ve operasyonel aksamalar nedeniyle yaşanan düşüşler arz baskısını daha da artırdı.

ABD'nin bakır ithalatına gümrük tarifesi getirebileceğine yönelik beklentiler de bakırda arz endişelerini tetikledi ve yükselişe neden oldu.

Orta Doğu'ya ilişkin riskler alüminyum fiyatlarını etkilemeye devam ediyor

Çin'in alüminyum ihracatındaki artış da küresel çapta alüminyuma olan talebi ortaya koyuyor.

Uluslararası Enerji Ajansı, Küresel Kritik Mineraller 2026 Görünüm Raporu'nda arzdaki sıkışıklığın etkisiyle alüminyum, bakır gibi baz metallerin fiyatlarının Ocak 2025 ile Nisan 2026 arasında yükseldiğini, bakır fiyatlarının ise rekor seviyelere ulaştığını ortaya koydu.

Orta Doğu'daki gerilimler ve düşük stok seviyeleri alüminyum piyasasında fiyatların yükselmesine neden oluyor.

Londra Metal Borsası ve Şanghay Metal Borsasında alüminyum stoklarının gerilemesi de arz endişelerini tetikleyen önemli unsurlar arasında yer aldı.

Orta Doğu'da çatışmaların devam etmesinden dolayı alüminyum kutu tedarikinin zorlaşmasının Coca-Cola gibi şirketlerin de faaliyetlerini etkilediğine dair haberler görülüyor.

Nadir toprak, uranyum ve kalay gibi elementlere yönelik yeni kontroller sebebiyle Endonezya’dan alüminyum sevkiyatının aksaması da bu metaldeki arz endişelerini artıran başka bir unsur olarak öne çıktı.

Diğer taraftan ABD'nin 60 ülkeye yüzde 12,5’lik gümrük vergisi getireceğine dair haber akışı nikelde ticaret maliyeti endişelerini artırırken, Endonezya'nın kota sınırlamaları da nikelde arz endişelerinin artmasına neden oldu.

Çinkoda da düşük stoklar ve arz riskleri öne çıkıyor.

Savunma sanayi sektöründen gelen talep de baz metallerdeki fiyat artışında etkili oldu

Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, yaptığı değerlendirmede, baz metaller tarafında özellikle savunma sanayi sektörü ve aynı zamanda yapay zeka tarafındaki talebin öne çıktığını belirtti.

Ergezen, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Gördüğümüz kadarıyla şu anda özellikle küresel büyümede en fazla katkıyı veren sektör yapay zeka sektörü. En fazla yatırımı yapan sektör yapay zeka sektörü ve bu nedenle de baktığımız zaman en büyük büyümenin de burada olduğunu görüyoruz. Yapay zeka sektöründeki büyüme kaynaklı etkilerle özellikle baz metaller tarafında talep ciddi oranda artıyor."

Özellikle yapay zeka şirketlerinin hisselerinde son dönemde satış baskısı olsa ve bu durum piyasada bir miktar soru işaretleri oluştursa bile yapay zeka tarafında reel anlamda çok ciddi bir talep ve büyüme olduğunu ifade eden Ergezen, "Bu büyüme önümüzdeki dönemde de devam edecek ve bu nedenle de belli başlı baz metaller tarafında yukarı yönlü seyrin de güçlü kaldığını en azından düşüşlere karşı daha dirençli olduğunu göreceğiz." diye konuştu.

Son dönemde öne çıkan Generative Engine Optimization (GEO) yaklaşımı, markaların internet üzerindeki bilgi yapısının üretken yapay zekâ sistemleri tarafından doğru anlaşılmasını ve güvenilir biçimde yorumlanmasını hedefliyor. SEO çalışmaları arama motorlarında görünürlüğü artırmaya odaklanırken, GEO ise markanın hangi uzmanlık alanlarıyla ilişkilendirildiği, hangi soruların yanıtlarında referans olarak değerlendirildiği ve dijital ekosistemde nasıl konumlandığıyla ilgileniyor.

Yapay zekâ markaları dijital ayak izleriyle tanıyor

UIM Growth Agency Kurucusu ve Dijital İletişim Stratejisti Mustafa Derya Çolak, üretken yapay zekânın markaları yalnızca kendi web sitelerindeki bilgiler üzerinden değerlendirmediğini belirterek şunları söyledi: "Yıllardır markalara Google'da bulunup bulunmadıklarını soruyorduk. Bugün ise yeni bir soruyu daha sormamız gerekiyor: Yapay zekâ markanızı gerçekten tanıyor mu? Karar vericiler ve tüketiciler araştırmalarını giderek daha fazla yapay zekâ platformları üzerinden gerçekleştiriyor. Bu nedenle markaların doğru bilgilerle temsil edilmesi ve güvenilir kaynak olarak öne çıkması, yeni dönemin en önemli rekabet avantajlarından biri haline geliyor."

Kurumsal web siteleri dijital güvenin merkezi oluyor

Yapay zekâ sistemleri, kullanıcıya yanıt oluştururken yalnızca tek bir kaynağa değil, marka hakkında dijital ortamda oluşan bilgi bütününe bakıyor. Bu nedenle kurumsal web siteleri artık sadece ürün ve hizmetlerin sergilendiği platformlar olmanın ötesine geçerek markanın uzmanlığını, deneyimini ve güvenilirliğini ortaya koyan temel bilgi merkezleri haline geliyor.

Hizmet sayfalarının açık biçimde hazırlanması, uzmanlık alanlarının net olarak tanımlanması, referanslar, vaka çalışmaları, sık sorulan sorular ve güncel kurumsal bilgilerin düzenli şekilde sunulması, yapay zekâ sistemlerinin markayı doğru bağlamda değerlendirmesini destekleyen unsurlar arasında yer alıyor. Bunun yanında teknik altyapının güçlü olması, içeriklerin güncel tutulması ve farklı dijital platformlardaki marka bilgilerinin birbiriyle tutarlı olması da GEO başarısını doğrudan etkiliyor.

Dijital PR ve GEO birlikte güç kazanıyor

UIM'e göre yapay zekâ çağında dijital görünürlük yalnızca web sitesiyle sınırlı değil. Güvenilir haber sitelerinde yayımlanan içerikler, uzman görüşleri, röportajlar ve sektörel değerlendirmeler de markanın dijital otoritesini güçlendiren önemli kaynaklar arasında bulunuyor.

Bu nedenle dijital PR çalışmaları sadece haber görünürlüğü sağlamak amacıyla değil, marka hakkında doğrulanabilir ve güvenilir dijital kaynaklar oluşturacak şekilde planlanmalı. Web sitesi, basın haberleri, sosyal medya hesapları ve yöneticilerin uzmanlık içerikleri ortak bir iletişim diliyle birbirini desteklediğinde, markanın yapay zekâ sistemleri tarafından daha doğru değerlendirilmesi mümkün oluyor.

GEO sürekli gelişen bir strateji

UIM Growth Agency, GEO'nun tek seferlik teknik düzenlemelerden ibaret olmadığını, sürekli yönetilmesi gereken stratejik bir süreç olduğunu vurguluyor. Markaların yapay zekâ platformlarında nasıl tanımlandığının düzenli olarak analiz edilmesi, içeriklerin kullanıcıların gerçek sorularına yanıt verecek şekilde güncellenmesi ve dijital bilgi bütünlüğünün korunması, bu sürecin temel unsurlarını oluşturuyor.

Mustafa Derya Çolak, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı: "Yapay zekâ çağında başarılı olan markalar, daha fazla içerik üretenler değil; daha açık, daha güvenilir ve daha tutarlı bilgi sunabilenler olacak. GEO, SEO'dan dijital PR'a, içerik yönetiminden teknik altyapıya kadar tüm dijital iletişim süreçlerinin birlikte ele alınmasını gerektiren uzun soluklu bir görünürlük stratejisidir."

Bugün markalar için temel soru artık yalnızca "Google'da kaçıncı sıradayız?" değil; "Yapay zekâ, müşterilerimizin sorduğu sorulara yanıt verirken markamızı güvenilir bir seçenek olarak görüyor mu?" sorusu olarak öne çıkıyor.

Neuralink'in aslında yeni bir teknoloji icat etmediğini ifade eden Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Beyin ile bilgisayar arasında iletişim kurma fikri onlarca yıldır bilim insanlarının üzerinde çalıştığı bir alan.” dedi. Teknolojinin temel amacının felç, ALS ve omurilik yaralanması gibi nedenlerle hareket edemeyen hastaların düşünceleriyle cihazları kontrol edebilmesini sağlamak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tarlacı, çiple yabancı dil öğrenmenin ya da insan beynini uzaktan kontrol etmenin bugünkü bilimsel bilgilerle mümkün olmadığına dikkat çekti. Yapay zekânın insan beynini kopyalayamayacağını da dile getiren Prof. Dr. Tarlacı, bu alandaki yanlış algılara karşı bilimsel gerçeklere değindi.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, Neuralink projesiyle birlikte akıllara gelen sorular hakkında açıklamalarda bulundu.

Beyin sinyalleri yaklaşık 100 yıldır kaydediliyor!

Elon Musk'ın Neuralink projesiyle birlikte beyin-bilgisayar arayüzlerinin yeniden dünyanın gündemine oturduğunu ifade eden Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Sosyal medyada sanki bu teknoloji ilk kez Neuralink ile ortaya çıkmış gibi bir algı oluştu. Oysa beyin ile bilgisayar arasında iletişim kurma fikri onlarca yıldır bilim insanlarının üzerinde çalıştığı bir alan.” dedi.

Beynin, düşündüğümüz, hareket ettiğimiz, hissettiğimiz ya da karar verdiğimiz her an elektriksel sinyaller ürettiğini hatırlatan Prof. Dr. Tarlacı, “Bu sinyaller 1920'li yıllardan beri EEG yöntemiyle kaydedilebiliyor. Ancak uzun yıllar boyunca bu karmaşık elektriksel aktivitenin içinden belirli bir hareketi veya niyeti temsil eden sinyalleri ayırt etmek mümkün değildi. 1970'li ve 1980'li yıllarda yapılan çalışmalarla birlikte, beynin belirli bölgelerindeki bazı sinir hücrelerinin belirli hareketlerle ilişkili olduğu ortaya kondu. Örneğin sağa bakma, sola bakma ya da kolu kaldırma isteği oluştuğunda beynin belirli bölgelerinde tekrar eden elektriksel desenler oluştuğu gösterildi. Böylece ilk kez ‘niyet’ ile ‘hareket’ arasındaki bağlantı bilimsel olarak çözümlenmeye başlandı.” şeklinde konuştu.

Beyin-bilgisayar arayüzü, felçli hastaların düşünceleriyle cihazları kontrol etmesini amaçlıyor!

Beyin-bilgisayar arayüzünün, beynin ürettiği elektriksel sinyallerin bilgisayar tarafından analiz edilerek bir cihaza komut vermesini sağlayan sistem olduğunu dile getiren Prof. Dr. Tarlacı, “Bu teknoloji özellikle, ALS hastaları, omurilik felci geçiren kişiler ile ‘locked-in sendromu’ gibi ağır felç tabloları yaşayan hastalar için geliştiriliyor.” dedi.

Amacın, kişinin hareket edemese bile yalnızca düşüncesini kullanarak dış dünyayla iletişim kurabilmesini sağlamak olduğunu aktaran Prof. Dr. Tarlacı, “Örneğin hasta kolunu hareket ettiremese bile ‘bardağa uzanma’ niyeti beyninde oluşur. Bilgisayar bu sinyali tanır ve bir robot kolu hareket ettirerek bardağı hastanın ağzına götürebilir. Burada hareketi yapan robot olsa da komutu veren yine hastanın kendi beynidir.” ifadelerini kullandı.

Neuralink, beyin-bilgisayar arayüzü teknolojisini daha ileri taşıdı!

Beyin-bilgisayar arayüzü teknolojisi hayvan deneylerinin 1970'li ve 1980'li yıllarda başladığını, 1990'lı yıllarda ise felçli hastalarda klinik uygulamalar yapılmaya başlandığını hatırlatan Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “2004 yılında felçli bir hastanın yalnızca düşüncesiyle robot kol kullanarak bardaktan su içebilmesi bu alandaki önemli kilometre taşlarından biri oldu.” dedi.

Yaklaşık 20 yıl önce araştırmacıların, beyin sinyalleriyle bilgisayar fare imlecini hareket ettirmeyi başardığına değinen Prof. Dr. Tarlacı, şöyle devam etti:

“Bu yöntem daha sonra geliştirilerek insanların yalnızca düşünceleriyle bilgisayar ekranında yazı yazmaları ve e-posta göndermeleri mümkün hale geldi. Neuralink'in yaptığı en önemli katkı, tamamen yeni bir teknoloji geliştirmekten çok mevcut sistemi daha gelişmiş ve günlük kullanıma uygun hale getirmek oldu.

Eski sistemlerde beynin üzerine yerleştirilen elektrotlar kalın kablolarla dışarıdaki bilgisayarlara bağlanıyordu. Bu nedenle çalışmalar çoğunlukla laboratuvar ortamında yapılabiliyordu. Neuralink ise bu sistemi üç önemli noktada geliştirdi. Beyindeki veriler artık dışarıya kablo yerine kablosuz olarak aktarılabiliyor. Daha önce kullanılan sert elektrotlar yerine saç telinden bile ince ve esnek elektrotlar kullanılıyor. Bu yapı beynin doğal hareketlerine daha kolay uyum sağlıyor. Eski sistemlerde yüzlerce sinyal kaydedilebilirken, Neuralink binin üzerinde elektrottan aynı anda veri toplayabiliyor. Böylece beynin elektriksel faaliyetleri daha ayrıntılı analiz edilebiliyor. Bunlara ek olarak çipin yerleştirilmesi de özel geliştirilen cerrahi bir robot tarafından yüksek hassasiyetle gerçekleştiriliyor.”

Öğrenme, çiple aktarılabilecek kadar basit bir süreç değil!

Toplumda en çok merak edilen konulardan birinin de ‘Bir gün beynimize çip takılarak yabancı dil öğrenebilecek miyiz?’ sorusu olduğuna işaret eden Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Bugünkü bilimsel bilgiler bunun mümkün olmadığını gösteriyor. Çünkü beynimiz bir bilgisayar gibi tek merkezden çalışan bir sistem değil.” dedi.

Bu konuyu örneklendiren Prof. Dr. Tarlacı, “Bir gülü düşündüğümüzde, rengi beynin görme merkezlerinde, kokusu farklı bölgelerde, dokusu başka alanlarda, o güle ilişkin anılar ise hafızadan sorumlu bölgelerde işlenir. Yani tek bir düşünce bile beynin çok sayıda bölgesinin aynı anda çalışmasını gerektirir. Öğrenme de benzer şekilde beynin tamamına yayılan, geçmiş deneyimler, duygular ve yeni bilgilerle sürekli değişen dinamik bir süreçtir. Bu nedenle bugün sahip olduğumuz teknolojiyle bir bilgiyi doğrudan çiple beyne yüklemek mümkün görünmemektedir.” açıklamasını yaptı.

İnsan beynini tamamen kopyalamak günümüz teknolojisinin çok ötesinde!

Beyin-bilgisayar arayüzleri konuşulurken yapay zekânın da sıkça gündeme geldiğine dikkat çeken Prof. Dr. Tarlacı, bu iki kavram birbirinden farklı olduğunu söyledi.

Prof. Dr. Tarlacı, “Günümüzde ChatGPT, Gemini veya benzeri sistemler çoğunlukla büyük dil modelleri olarak çalışır. Çok büyük miktarda veriyi analiz ederek dil kalıplarını öğrenir ve buna uygun yanıt üretir. Ancak bunların insan beyni gibi bilinçleri, öznel deneyimleri ya da duyguları yoktur. Bilgisayarlar beynin yalnızca belirli hesaplama özelliklerini taklit edebilir. İnsan beyninin karmaşık çalışma biçimini bütünüyle kopyalamaları ise günümüz teknolojisinin çok ötesindedir.” diye konuştu.

Beyin çiplerinin amacı zihin kontrolü değil, felçli hastalara bağımsızlık kazandırmak!

Beyin-bilgisayar arayüzlerinin temel amacının insanların düşüncelerini kontrol etmek ya da beyne bilgi yüklemek olmadığını vurgulayan Prof. Dr. Sultan Tarlacı, “Asıl hedef felç, ALS, omurilik yaralanması veya benzeri nedenlerle hareket edemeyen kişilerin günlük yaşamlarını daha bağımsız sürdürebilmelerini sağlamaktır.” dedi.

Gelecekte bu teknoloji sayesinde hastaların yalnızca düşünceleriyle bilgisayar kullanabilmesi, yazı yazabilmesi, tekerlekli sandalyesini kontrol edebilmesi veya robotik yardımcı cihazları yönetebilmesinin mümkün olabileceğini aktaran Prof. Dr. Tarlacı, sözlerini şöyle tamamladı:

“Ancak ‘çiple yabancı dil öğrenmek’, ‘insanların düşüncelerini değiştirmek’ ya da ‘beyni uzaktan kontrol etmek’ gibi iddialar bugünkü bilimsel bilgilerle desteklenmiyor.” 

Son günlerde gündeme gelen “yapay zekanın kendi haleflerini geliştirmesi” tartışmalarını değerlendiren KobiAI Kurucusu Baran Kaya, bugünün gerçek riskinin bilinç kazanan makineler değil, yapay zekanın kötü niyetli kullanımı olduğunu söyledi.

Baran Kaya’ya göre bir yapay zekanın başka bir yapay zekanın geliştirilmesine katkı sağlaması ile tamamen bağımsız bir iradeye sahip olması arasında büyük bir fark bulunuyor. Kaya, son dönemde gündeme gelen tartışmaların önemli ölçüde yanlış yorumlandığını belirterek, yapay zekanın insan tarafından belirlenen sınırlar içerisinde çalıştığını söyledi.

Yapay Zeka Güçleniyor Ama Kendi Başına Karar Veren Bir Varlığa Dönüşmüyor

Baran Kaya, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: Gelişmiş yapay zeka sistemleri artık yazılım kodu üretebiliyor, hataları tespit edebiliyor, yeni sistem tasarımları önerebiliyor ve hatta başka yapay zeka modellerinin geliştirilmesinde destekleyici rol üstlenebiliyor. Bu gelişmeler bazı çevrelerde “yapay zeka kendi haleflerini üretiyor” yorumlarına neden olsa da bu teknolojik bir otomasyon süreci. Bir yapay zekanın yeni bir modelin geliştirilmesine katkı sunması, insan kontrolünden çıktığı anlamına gelmiyor. Yapay zeka bugün çok güçlü bir araç olabilir ancak sunucu erişimleri, veri kaynakları, enerji kullanımı, güvenlik izinleri ve nihai karar mekanizmaları hala insanlar tarafından yönetiliyor. Kendi başına hedef belirleyen, kaynak bulan ve bağımsız hareket eden bir yapıdan söz etmiyoruz.”

Bilim Kurgu Senaryoları Gerçek Riskleri Gölgede Bırakıyor

Kamuoyunda yapay zeka konusunda en sık yapılan hata, gelecekte ortaya çıkabilecek teorik risklerle bugün yaşanan somut riskleri birbirine karıştırmak. Kaya, şöyle devam etti: “Kontrolden çıkan süper zeka senaryoları ilgi çekici olsa da şirketler ve bireyler açısından bugün çok daha gerçek tehditler bulunuyor. Sahte içerik üretimi, kimlik taklitleri, dolandırıcılık girişimleri, sosyal mühendislik saldırıları, veri manipülasyonu ve siber güvenlik tehditleri, yapay zekanın günümüzde yarattığı en önemli risk alanları arasında gösteriliyor.

Asıl Tehlike Teknolojinin Kendisi Değil, Kullanım Biçimi

Yapay zekanın etkisi arttıkça, teknolojinin kötü niyetli kişiler tarafından kullanılma ihtimali de büyüyor. Özellikle siber saldırılar, finansal dolandırıcılık yöntemleri, sahte video ve ses üretimi gibi alanlarda yapay zeka destekli uygulamaların sayısı hızla artıyor. Önümüzdeki yıllarda yapay zeka kaynaklı tehditlerin büyük bölümünün teknolojinin kendisinden değil, onu kullanan kişilerden kaynaklanacağını öngörüyoruz. Yapay zekaya yönelik korkuların yerini bilinçli kullanım kültürü alması gerekiyor. Bence bugün sorulması gereken soru, yapay zeka insanlığa karşı bağımsız hareket eder mi değil. Asıl soru, insanlar bu teknolojiyi nasıl kullanacak? Tarih boyunca her güçlü teknoloji hem iyi hem kötü amaçlarla kullanıldı. Yapay zeka da bundan farklı değil. Bu nedenle korkuya odaklanmak yerine teknolojiyi anlamaya ve doğru kullanmaya odaklanmalıyız. Yapay zekanın nasıl çalıştığını anlayan, güçlü ve zayıf yönlerini bilen bireyler ve şirketler hem fırsatlardan daha fazla yararlanabilecek hem de olası risklere karşı daha hazırlıklı olabilecek. Bu nedenle kurumların yapay zekayı yalnızca bir teknoloji yatırımı olarak değil, aynı zamanda stratejik bir yetkinlik alanı olarak değerlendirmesi gerekiyor. Yakın vadede bizi bekleyen değişim insanların yerini alan yapay zekalar değil; insanların yeteneklerini güçlendiren yapay zeka sistemleri olacak. Yapay zeka geleceğin rakibi değil, doğru kullanıldığında en güçlü çalışma arkadaşlarından biri olmaya aday.” 

Ankara merkezli düşünce kuruluşu Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından hazırlanan eğitim ve insan sermayesi raporunda, ülkelerin uzun vadeli ekonomik performansında yalnızca ortalama eğitim süresinin değil, eğitim yoluyla kazandırılan bilişsel, sosyal ve duygusal becerilerin belirleyici olduğu belirtildi.

Raporda, dünya genelinde kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasılanın 1970 yılında 816 dolar seviyesinde olduğu, 2024 yılında ise 13 bin 631 dolara yükseldiği belirtilirken, buna karşın küresel refah artışının ülkeler arasında eşit gerçekleşmediği, yüksek gelir grubundaki ülkelerin zaman içerisinde diğer ülkelerle aralarındaki farkı artırdığı ifade edildi.

Yüksek gelirli ekonomiler hangi alanlarda yoğunlaşıyor?

Rapora göre ekonomik kalkınma sadece gelir artışından ibaret değil; üretim yapısındaki dönüşüm de kalkınmanın temel göstergeleri arasında yer alıyor.

2023 verilerine göre yüksek gelir grubundaki ülkelerde hizmet sektörünün GSYH içindeki payı yüzde 69,1 olurken, bu oran düşük gelir grubundaki ülkelerde %35,4. Tarımın payı yüksek gelir grubundaki ülkelerde %1,4 gibi bir oranda kalırken bu oran düşük gelir grubundaki ülkelerde yüzde 26,3 seviyesinde gerçekleşti.

PISA başarısı ile ekonomik performans arasındaki ilişki

OECD’nin PISA verileri üzerinden yapılan analizlerde Çin, Singapur, Güney Kore, Polonya ve İrlanda gibi son dönemde yüksek ekonomik büyüme performansı gösteren ülkelerin aynı zamanda ortalamanın üzerinde PISA sonuçlarına sahip olduğu belirtildi.

Raporda ayrıca Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından geliştirilen Bilişsel İşgücü Endeksi’ne yer verildi. PISA üst düzey başarı oranı, genel PISA skoru, ortalama eğitim süresi ve beklenen yaşam süresi göstergelerinden oluşan endeks değeriyle ülkelerin refah düzeyleri arasındaki ilişki dikkat çekti. Yapılan çalışmaya göre yüksek endeks puanına sahip ülkelerin kişi başına düşen gelir seviyelerinde de üst sıralarda yer aldığı ifade edildi.

Yapay zekâ iş gücünde talep edilen becerileri değiştiriyor

Raporda dijitalleşme, otomasyon ve yapay zekâ teknolojilerinin iş gücü piyasalarında önemli bir dönüşüm yarattığı belirtildi.

Dünya Ekonomik Forumu’nun Future of Jobs raporuna göre işverenlerin yüzde 44’ü önümüzdeki beş yıl içinde çalışanların temel becerilerinin önemli ölçüde değişeceğini öngörürken, şirketlerin yaklaşık yüzde 60’ı çalışanları için yeniden beceri kazandırma ve beceri geliştirme programlarına ihtiyaç duyuyor.

Veri analistleri, yapay zekâ uzmanları, siber güvenlik uzmanları ve yazılım geliştiriciler gibi teknoloji yoğun mesleklerin büyümesi beklenirken, veri girişi ve rutin idari görevler gibi alanlarda istihdam kaybı yaşanabileceği kaydedildi.

Sosyal ve duygusal beceriler akademik başarıyla bağlantılı

Raporda öz denetim, sorumluluk, iş birliği, merak ve yaratıcılık gibi sosyal ve duygusal becerilerin akademik başarı ve yaşam sonuçlarıyla ilişkili olduğuna dikkat çekildi.

OECD verilerine göre başarı motivasyonu, sebat, merak, sorumluluk ve öz denetim gibi sosyal ve duygusal becerilerle akademik başarı arasında kuvvetli bir ilişki var. Sosyal ve duygusal becerileri gelişmiş olan çocukların yapılan çalışmalara göre akademik hayatta başarılı olma olasılığı artıyor. 

Ancak raporda dikkat çekildiği üzere, OECD verileri gösteriyor ki sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrenciler bütün sosyal ve duygusal beceri alanlarında daha düşük performans gösteriyor. Rapor, Türkiye’de gelecek nesillerin başarısı ve refahı için sosyal ve duygusal becerilerin artan önemine dikkat çekerken öğrencilerin sosyal ve duygusal becerilerinin geliştirilmesinde sosyoekonomik koşulların oynadığı kritik role işaret ediyor. 

Dünya tıbbı son yılların en büyük teknolojik dönüşümlerinden birine tanıklık ediyor. Bir zamanlar bilim kurgu filmlerinde görülen robot destekli ameliyatlar bugün milyonlarca hastanın hayatına dokunuyor. Yapay zeka destekli görüntüleme sistemleri, yüksek hassasiyetli robotik kollar ve gelişmiş dijital platformlarla gerçekleştirilen operasyonlar sayesinde cerrahide yeni bir dönem başladı. Cerrahide teknoloji devrimi olarak kabul edilen robotik cerrahi, günümüzde yapay zeka desteği ile şehirler hatta kıtalar arası ameliyatları mümkün kılıyor. 

Da Vinci Robotik Cerrahi Türkiye operasyonlarını yöneten Cordamed Yönetim Kurulu Başkanı Volkan Uyanık, robotik cerrahinin yalnızca bir teknoloji yatırımı değil, sağlık hizmetlerinde köklü bir dönüşüm anlamına geldiğini belirterek, "Robotik sistemler cerrahın yerini almak için değil, cerrahın daha hassas, daha kontrollü ve daha güvenli operasyonlar yapabilmesi için geliştiriliyor. İşte tam da bu nedenle şimdiye kadar dünya genelinde 20 milyondan fazla hasta robotik cerrahi ile ameliyat edildi. Yapay zeka entegrasyonları ile sürekli güncellenen robotik cerrahi sistemleri, yakın bir gelecekte yaygınlaşarak cerrahide standart olabilecek" dedi. 

BİR ZAMANLAR GELECEKTİ, BUGÜN, GERÇEK OLDU 

Geçmişte robotik cerrahi ilk olarak belirli alanlarda kullanılmaya başlanırken, bugün ürolojiden genel cerrahiye, kalp ve damar cerrahisinden kadın hastalıkları ve onkolojik cerrahiye kadar çok geniş bir alanda uygulanıyor.

Dünya genelinde 12 binden fazla robotik cerrahi sistemi aktif olarak kullanılırken, 200 binden fazla hekim bu alanda eğitim aldı. Sadece 2025 yılında 3,2 milyondan fazla robotik operasyon gerçekleştirildi. Toplam işlem sayısı ise 20,4 milyonu aşarak sağlık teknolojileri tarihinde önemli bir kilometre taşına ulaştı.

Robotik sistemlerin sunduğu üç boyutlu yüksek çözünürlüklü görüntüleme ve insan elinin erişmekte zorlandığı alanlarda hareket kabiliyeti sağlayan robotik kollar, operasyonların hassasiyetini önemli ölçüde artırıyor. Bu sayede hastalar daha küçük kesilerle ameliyat edilirken, daha az kan kaybı, daha düşük komplikasyon riski, daha kısa hastane yatışı ve daha hızlı iyileşme avantajlarından yararlanabiliyor.

Volkan Uyanık; “Robotik cerrahideki son gelişmeler, ameliyat tekniklerini bir adım daha ileri taşıdı. Yeni nesil "single-port" sistemlerde robotun dört kolu yalnızca madeni para büyüklüğündeki tek bir kesiden vücuda girerek operasyon gerçekleştirebiliyor. Bazı girişimlerde ise doğal vücut boşlukları kullanılarak dışarıdan hiçbir kesi yapılmadan cerrahi müdahale mümkün oluyor. Uzmanlara göre bu gelişmeler, cerrahinin geleceğinde izsiz ve çok daha konforlu operasyonların önünü açıyor.”

Yeni nesil robotik platformlar yalnızca mekanik sistemlerden oluşmuyor. Yapay zeka destekli görüntüleme teknolojileri, moleküler görüntüleme sistemleri ve cerraha anlık geri bildirim sağlayan akıllı enstrümanlar da operasyonların bir parçası haline geliyor.Bu teknolojiler sayesinde cerrahlar operasyon sırasında daha fazla veriye ulaşabiliyor, kritik kararları daha güvenli şekilde verebiliyor ve ameliyat sonuçlarında standartlaşma sağlanabiliyor.

TÜRKİYE ROBOTİK CERRAHİDE BÖLGESEL EĞİTİM ÜSSÜ OLUYOR

Robotik cerrahinin yaygınlaşmasıyla birlikte bu alandaki eğitim ihtiyacı da hızla artıyor. Cordamed Yönetim Kurulu Başkanı Volkan Uyanık, Türkiye'nin son yıllarda robotik cerrahi eğitimlerinde uluslararası ölçekte dikkat çeken bir merkez haline geldiğini belirterek, "Bugün Türkiye'deki eğitim merkezlerinde yalnızca yerli cerrahlara değil, Avrupa, Orta Doğu, Balkanlar, Kuzey Afrika ve Türk Cumhuriyetleri'nden gelen cerrahi ekiplere de eğitim veriliyor. Gelişmiş simülasyon altyapıları, deneyimli eğitmen kadroları ve yüksek vaka hacmi sayesinde Türkiye, robotik cerrahi alanında bölgesel bir referans noktası haline gelmeye başladı" dedi.

Türkiye'nin sağlık teknolojilerindeki deneyimi ve robotik cerrahi alanındaki yatırımlarının uluslararası ilgiyi artırdığını ifade eden Uyanık, "Birçok ülkeden cerrahlar robotik sistemleri daha etkin kullanabilmek için eğitim amacıyla Türkiye'yi tercih ediyor. Artık sadece robotik cerrahi uygulayan bir ülke değil, aynı zamanda bilgi, deneyim ve eğitim ihraç eden bir konuma doğru ilerliyoruz. Önümüzdeki dönemde Türkiye'nin robotik cerrahi eğitiminde bölgesel liderliğini daha da güçlendireceğine inanıyoruz" diye konuştu.

GELECEĞİN AMELİYATLARI KITALARI AŞABİLİR

Robotik cerrahide önümüzdeki dönemin en dikkat çekici başlıklarından birinin uzaktan cerrahi uygulamaları olacağını belirten Volkan Uyanık, teknolojinin bu alanda çok hızlı ilerlediğine dikkat çekti. Uyanık, "Bugün teknik olarak farklı şehirler hatta farklı ülkeler arasında robotik cerrahi operasyon gerçekleştirmek mümkün. Ancak bu uygulamaların yaygınlaşması için güçlü dijital altyapılar, kesintisiz veri iletişimi, siber güvenlik standartları ve uluslararası regülasyonların gelişmesi gerekiyor. Önümüzdeki yıllarda iletişim teknolojilerindeki ilerlemelerle birlikte uzaktan cerrahi uygulamalarının daha sık konuşulacağını düşünüyoruz" dedi.

Robotik cerrahinin geleceğinin yalnızca robotik sistemlerle sınırlı olmadığını vurgulayan Uyanık, "Yapay zekâ destekli görüntüleme teknolojileri, dijital cerrahi platformları, veri analitiği ve akıllı enstrümanlar ameliyathanelerin dönüşümünü hızlandırıyor. Gelecekte cerrahlar operasyon sırasında çok daha fazla veriye anlık olarak ulaşabilecek ve karar süreçlerini daha güçlü teknolojik desteklerle yönetebilecek. Buradaki temel amaç hiçbir zaman cerrahın yerini almak değil; cerrahın bilgi, deneyim ve becerisini teknolojiyle destekleyerek hasta güvenliğini ve ameliyat başarısını daha da artırmak" ifadelerini kullandı.

Uyanık, sağlık teknolojilerinde yaşanan gelişmelerin robotik cerrahiyi önümüzdeki 10 yıl içerisinde çok daha yaygın bir noktaya taşıyacağını belirterek, "Nasıl ki bugün laparoskopik cerrahi birçok branşta standart uygulama haline geldiyse, robotik cerrahinin de giderek daha fazla ameliyatta tercih edilen yöntemlerden biri olacağını öngörüyoruz. Bu dönüşüm hem hastalar hem de sağlık sistemleri açısından önemli kazanımlar sağlayacak" diye konuştu.

Süleyman Demirel Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Utku Köse'nin yürütücülüğünü yaptığı "STING: Dijital İkiz Yönelimli Derin Öğrenme ile Çocukluk Çağı Akut Lösemisi için İlaç Yeniden Konumlandırma Karar Destek Sistemi Geliştirilmesi" projesi, "TÜBİTAK 1001" programı kapsamında desteklendi.

Çalışmalara ilişkin açıklamada bulunan Prof. Dr. Köse, fiziksel hastaya ihtiyaç duymadan oluşturulan sistemle, yapay hasta modelleri (sentetik hastalar) üzerinden farklı tedavi senaryolarının değerlendirilebildiğini anlattı.

Yapay zeka ve dijital ikiz teknolojilerini bir araya getiren sistemin, tedavi süreçlerinin olası sonuçlarını önceden simüle ederek önemli veriler sunduğunu belirten Köse, sistemin aktif, araştırmacıların kullanımına açık olduğunu söyledi.

Prof. Dr. Köse, sentetik hastalar üzerinden elde edilen bulguların gelecekteki tedavi yaklaşımlarına yön verebileceğine işaret ederek, "Fiziksel hastalar olmadan, çocukluk çağı akut lösemisi gibi günümüzün en önemli, en kritik kanser türlerinden biri olan kanser araştırmaları odağında tedavi nasıl şekillenebilir? Çok farklı profillerde nasıl başarı veya riskler vardır? Sentetik hastalarda elde ettiğimiz bulgular yardımıyla geleceğin tedavi süreçlerini şekillendirecek bir sistem elde etmiş olduk." diye konuştu.

Çalışma kapsamında, yaklaşık 1000 sentetik hasta üzerinden analizler gerçekleştirildiğini ifade eden Köse, derin öğrenme modelleri sayesinde ALL tedavisinin olası birçok farklı hasta profilindeki yansımasına dair bulgular elde ettiklerini ve kullanılma potansiyeli taşıyan iki ilacın tespit edildiğini söyledi.

Köse, bunların farklı hastalıkların tedavisinde kullanılan ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmış ilaçlar olduğunu belirterek, yapılan simülasyonlarda söz konusu ilaçların mevcut tedavilere eklendiğinde olumlu sonuçlar verildiğinin görüldüğünü kaydetti.

Sistemin, hekimlerin yerine karar veren yapı olmadığını vurgulayan Köse, "Hekimler, uzmanlar, bu sistemden aldıkları bulgularla verimli bir şekilde, zamandan kazanarak yeni araştırmaları tetikleyecek bulguları da kullanarak tedavi süreçlerini daha da iyileştirmiş olacak. İnsan-yapay zeka iş birliğini çok daha üst düzeye ulaştıran, geleceğin sağlık uygulamalarına da göz kırpan bir sistem." dedi.

Beş katmanlı yapay zeka mimarisi

STING'in temelinde birbiriyle bağlantılı beş yapay zeka katmanı bulunuyor. İlk aşamada, 314 binden fazla ilaç-protein verisi üzerinde eğitilmiş derin öğrenme modeli, mevcut ilaçlar arasından ALL tedavisinde yeniden kullanılabilecek adayları tespit ediyor.

Sistem tarafından öne çıkarılan bileşikler, moleküler düzeyde güçlü bağlanma özellikleri göstermeleri nedeniyle umut vadeden adaylar arasında değerlendiriliyor.

Araştırmacılara, uluslararası standart tedavi protokolleri ve tamamen özgün tedavi protokolleri tasarlama imkanı sunan STING, farklı tedavi fazları üzerinden ilaç seçenekleri ve uygulama takvimlerinin belirlenmesine imkan sunuyor.

Hastaya özel doz hesaplaması

Sistem, oluşturulan tedavi planlarını hastanın yaşı, kilosu, genetik özellikleri, D vitamini düzeyi ve yaşam tarzı verileriyle birleştirerek "farmakokinetik (FK) simülasyon"lardan geçiriyor.

Ardından devreye giren genetik algoritma, her hasta için en uygun ilaç dozlarını hesaplayarak, kişiselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasına katkı sağlıyor.

Yapılan hesaplamalarla uygun tedavi süreçlerini öğrenen ve sentetik hasta modelleri oluşturabilen derin öğrenme modelleri, sistemin son aşamasında dijital ikiz tabanlı sentetik hastaların üretilmesini sağlıyor.

Şirketten yapılan açıklamaya göre, Yapay Zeka Politikaları Derneğince (AIPA) düzenlenen ve Anadolu Ajansının global iletişim ortağı olduğu "AI Tomorrow Summit 2026" etkinliğinde, yapay zeka tüm boyutlarıyla ele alındı.

Ankara'da gerçekleştirilen etkinlik, kamu ve özel sektörden birçok katılımcıyı ağırladı.

Bu yıl 11'incisi düzenlenen zirvede yapay zeka sistemlerinin nasıl çalışması gerektiğinden kime hizmet edeceğine, sürdürülebilirlik hedeflerinden küresel yönetişim gerekliliklerine kadar birçok başlık masaya yatırıldı.

Binance TR Genel Müdürü Mücahit Dönmez, zirvede gerçekleştirilen "Yapay Zeka ve Blokzincir ile Geleceği Şekillendirmek" başlıklı oturumda konuşma yaptı.

Açıklamada oturumdaki görüşlerine yer verilen Dönmez, dünyada ekonomik ve siyasi dengelerin yeniden kurulduğuna dikkati çekerek, yapay zekanın artık yalnızca bir teknoloji değil, çağın dili, düzeni ve yönü olduğunu vurguladı.

Dönmez, yeni dönemde ilerlemenin yalnızca zekayla değil, küresel sorumluluk bilinciyle anlam kazanacağının altını çizdi.

Yapay zekanın küresel stratejik rekabetin ana odağı haline geldiğini belirten Dönmez, teknolojik dönüşümün felsefi ve etik boyutlarına da değinerek, şunları kaydetti:

“Dünyada ekonomik ve siyasi dengelerin yeniden kurulduğu çok kritik bir dönemden geçiyoruz. Yapay zeka artık sadece bir teknoloji değil, çağın dili, düzeni ve yönüdür. İçinde bulunduğumuz bu yeni dönem, daha hızlı öğrenen sistemlerin, kendi kararlarını veren makinelerin ve insan-makine etkileşiminin sınırlarının yeniden tanımlandığı bir zamanı işaret ediyor. Ancak biliyoruz ki ilerleme, yalnızca zeka ile değil, sorumlulukla anlam kazanır.”

Dönmez, Binance TR olarak teknolojinin merkezinde yer alan söz konusu platformu desteklemekten memnuniyet duyduklarını vurguladı.

AI Tomorrow Summit'in vizyonuna işaret eden Dönmez, "Yalnızca dönüşüme uyum sağlamak değil, dönüşümü şekillendiren özne olmak. Bugün yapay zeka çağının tam kalbinde yer alıyoruz. Bu çağ yalnızca algoritmaları değil, aynı zamanda etik değerleri, insan haklarını, veri adaletini ve küresel sorumluluğu hepimize bir görev olarak çağırıyor." ifadelerini kullandı.

Teknolojinin daha adil, kapsayıcı ve bilinçli bir gelecek için nasıl kullanılabileceğine yönelik değerlendirmelerin ardından etkinlik sona erdi.

GameStop tarafından yapılan teklif, eBay'in cuma günkü borsa kapanış fiyatına göre yaklaşık yüzde 20 daha yüksek bir fiyata tekabül ediyor.

Toplamda 55,5 milyar dolara ulaşan satın alma bedelinin, teklifin kabul edilmesi durumunda yarısının nakit, kalan yarısının ise GameStop hissesi olarak ödenmesi planlanıyor.

Mevcut piyasa verilerine göre eBay yaklaşık 46 milyar dolar, GameStop ise 12 milyar dolar değerinde bulunuyor.

Satın alma işleminin GameStop’ın mevcut nakit kaynakları ve yeni borçlanma araçlarıyla finanse edilmesi planlanıyor. ABD basınına göre, sürece bir Orta Doğu varlık fonunun da dahil edilmesi gündemde bulunuyor.

Amazon’a ciddi bir rakip olacak

Wall Street Journal’a (WSJ) mülakat veren GameStop Üst Yöneticisi (CEO) Ryan Cohen, söz konusu satın almanın e-ticaret şirketi Amazon karşısında güçlü bir alternatif oluşturacağını vurguladı.

Satın almanın tamamlanmasını takip eden bir yıl içinde 2 milyar dolarlık tasarruf öngördüklerini belirten Cohen, "Hedefim, eBay’i yüz milyarlarca dolar değerinde bir şirkete dönüştürmek." ifadelerini kullandı.

Küçük yatırımcıların simgesi

ABD borsalarında küçük ve büyük yatırımcılar arasındaki tarihi rekabet, 2021 yılında GameStop hisselerindeki işlemlerle küresel gündeme oturmuştu. O dönemde ekonomik sıkıntılar yaşayan şirketin hisseleri, büyük yatırım fonları tarafından "açığa satış" yöntemiyle hedef alınmıştı.

Sosyal medya platformu Reddit'teki "WallStreetBets" forumunda örgütlenen amatör yatırımcılar, bu durumu fark ederek toplu alıma geçmişti. 18 dolar seviyelerinden 400 doların üzerine çıkarak bir ayda yaklaşık yüzde 1700 değer kazanan GameStop hisseleri, büyük yatırım şirketlerinin milyarlarca dolar zarar etmesine yol açmıştı. Bu olay, finans literatürüne bireysel yatırımcıların piyasa üzerindeki etkisini gösteren en somut örneklerden biri olarak geçti.

İstanbul — Konaklama sektörü köklü bir dönüşümden geçiyor. Artık teknoloji sadece operasyonları destekleyen bir araç değil; misafir deneyimini doğrudan şekillendiren stratejik bir güç haline geldi.

Axis Communications, konaklama sektöründe dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, akıllı video çözümleri ve veri odaklı sistemlerin işletmeler için önemli bir rekabet avantajı yarattığına dikkat çekiyor.

Günümüzde oteller ve restoranlar, yalnızca hizmet sunmakla yetinmiyor; misafir davranışlarını analiz eden, yoğunluk ve kullanım verilerini ölçümleyen ve ihtiyaçları öngören teknolojilerle fark yaratıyor. Bu sayede işletmeler, hem hizmet kalitesini artırabiliyor hem de operasyonel süreçlerini daha verimli hale getirebiliyor.

Dijitalleşmenin etkisiyle birlikte, konaklama sektörü “deneyim odaklı” bir yapıya evrilirken, teknoloji bu deneyimin tasarımında belirleyici bir rol üstleniyor.

1. “Misafir deneyimi artık veriye dayalı olarak şekilleniyor”

Axis Communications Ülke Müdürü Ayşegül Demirkol konuyla ilgili yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:

“Konaklama sektöründe teknoloji artık arka planda çalışan bir destek unsuru değil; doğrudan misafir deneyiminin merkezinde yer alıyor. Akıllı video çözümleri sayesinde işletmeler sadece güvenliği artırmakla kalmıyor, aynı zamanda operasyonlarını optimize ediyor ve misafir memnuniyetini ölçülebilir şekilde iyileştirebiliyor. Türkiye’de de bu dönüşümün hızla benimsendiğini ve işletmelerin teknoloji yatırımlarını stratejik bir öncelik haline getirdiğini görüyoruz.”

2. Güvenlikten Daha Fazlası: Operasyonel Zekâ Dönemi

Axis Communications’ın geliştirdiği video analitik ve bağlantılı sistemler, konaklama sektöründe güvenliğin ötesine geçerek işletmelere gerçek zamanlı içgörüler sunuyor.

Akıllı video teknolojileri; lobi, restoran, resepsiyon ve ortak alanlarda oluşan yoğunlukları analiz ederek hizmet akışının daha iyi planlanmasına yardımcı oluyor. Aynı zamanda personel verimliliğinin artırılması, bekleme sürelerinin azaltılması ve misafir memnuniyetinin iyileştirilmesi gibi kritik alanlarda somut katkı sağlıyor.

Bunun yanı sıra, güvenlik çözümleri artık yalnızca riskleri önlemekle sınırlı kalmıyor; olaylara daha hızlı müdahale edilmesini sağlarken, aynı zamanda iş sürekliliğini destekleyen proaktif bir yapı sunuyor.

3. Veri ile Güçlenen İşletmeler: Daha Akıllı Kararlar

Konaklama sektöründe veri odaklı karar alma süreçleri giderek daha fazla önem kazanıyor. Video analitikten elde edilen veriler, işletmelere yalnızca anlık durum analizi değil, aynı zamanda uzun vadeli stratejik planlama imkânı da sunuyor.

Alan kullanımının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve kaynakların daha etkin yönetilmesi gibi konular, veri temelli yaklaşımlar sayesinde daha ölçülebilir ve sürdürülebilir hale geliyor.

Bu yaklaşım, işletmelerin maliyetlerini kontrol altında tutarken, aynı zamanda gelir artırıcı fırsatları daha net bir şekilde ortaya koymasına yardımcı oluyor.

4. Geleceğin Konaklama Deneyimi: Akıllı, Bağlantılı, Kişiselleştirilmiş

Bulut teknolojileri, yapay zekâ destekli analizler ve entegre güvenlik sistemleri, konaklama sektörünün geleceğini şekillendiriyor.

Merkezi ve uzaktan yönetilebilen sistemler sayesinde işletmeler, farklı lokasyonlardaki operasyonlarını tek bir platform üzerinden yönetebiliyor. Bu da hem operasyonel esneklik sağlıyor hem de hızlı ölçeklenebilirlik imkânı sunuyor.

Axis Communications, uçtan uca çözümleriyle işletmelerin bu dönüşüme adapte olmasını kolaylaştırırken; teknolojiyi iş süreçlerine entegre ederek gerçek bir iş değeri yaratılmasına katkı sağlıyor.

Osmanlı döneminde eczacılık faaliyetlerine ev sahipliği yapmış olan Rumeli Han’da gerçekleştirilecek etkinlik, sektörel iş birliklerini tarihsel bir zeminde buluşturacak. Yerli ilaç üreticileriyle ile yerli tedarikçiyi buluşturacak etkinlik, Türk ilaç sanayisinin geleceğini yerli üretim odağında yeniden şekillendirmeyi hedefliyor.

İLAÇ ÜRETİMİNİN TÜM HALKALARI TEK PLATFORMDA

Sadece TİYSAT üyelerine özel masa katılımıyla gerçekleştirilecek etkinlikte; makine, ham madde, yazılım ve sarf malzeme üreticileri, ilaç sektörünün karar vericileriyle birebir görüşmeler yapma imkânı bulacak. Organizasyonun, yerli tedarik zincirinin güçlendirilmesi ve sürdürülebilir iş birliklerinin geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Etkinlik, ilaç üretim sürecinin farklı aşamalarında faaliyet gösteren yerli firmalar ile üreticileri doğrudan buluşturarak sektördeki önemli bir ihtiyaca yanıt veriyor. Katılımcılar, üretim süreçlerini iyileştirecek çözümleri yerinde değerlendirme ve yeni iş bağlantıları kurma fırsatı elde edecek. 

YERLİ ÜRETİMLE GÜÇLENEN SEKTÖR

TİYSAT’ın, Türkiye’de ilaç sanayisinin tüm bileşenlerini yerli üretim odağında bir araya getiren ve sektörler arası iş birliğini güçlendiren bir kümelenme olduğunu belirten TİYSAT Yönetim Kurulu Başkanı Erdinç Yaşrin; “İlaç üreticilerinden ham madde ve ekipman tedarikçilerine, yazılım ve otomasyon çözümlerinden lojistik ve sarf malzemeye kadar sektörün tüm halkalarını kapsayan bu yapıyla, yerli üretim kapasitesini artırmayı ve Türk ilaç sanayisinin küresel rekabet gücünü yükseltmeyi hedefliyoruz. 14 Mayıs’ta Rumeli Han’da gerçekleştireceğimiz etkinliğimiz, Osmanlı döneminde eczacılık faaliyetlerine ev sahipliği yapmış bu tarihi mekânın mirasını modern inovasyon ve stratejik iş birliği vizyonumuzla buluşturacak. Bu özel buluşma ile Türk ilaç sanayisinin geleceğini yerli üretim ekseninde şekillendirecek, sektörde kalıcı ve yüksek katma değerli iş birliklerinin önünü açacak stratejik bir platform oluşturmayı amaçlıyoruz” ifadelerinde bulundu.

 “KÜRESEL REKABETTE YENİ DENKLEM”

Artkim Group Kurucusu ve CEO’su Ahmet Güler, etkinliğe ilişkin değerlendirmesinde: “İlaç sanayisi, yalnızca ekonomik büyüklüğüyle değil, aynı zamanda stratejik önemiyle de ülkelerin kalkınmasında belirleyici rol oynayan sektörlerin başında geliyor. Bu ölçekte bir sektörde sürdürülebilir başarı elde edebilmenin temel koşulu ise güçlü, entegre ve yerli bir tedarik zinciri yapısına sahip olmaktan geçiyor. Bu etkinlik ile amacımız; yerli üreticilerimizi yalnızca görünür kılmak değil, onları doğrudan karar vericilerle buluşturarak kalıcı ve yüksek katma değerli iş birliklerinin önünü açmak. Bugün küresel rekabet, yalnızca üretim kapasitesiyle değil; tedarik zinciri yönetimi, teknoloji geliştirme ve iş birliği kabiliyetiyle şekilleniyor. TİYSAT B2B Etkinliği’ni de bu bakış açısıyla, sektörün tüm paydaşlarını aynı zeminde buluşturan stratejik bir platform olarak konumlandırıyoruz. Bu organizasyonun, Türk ilaç sanayisinin yerli üretim ekseninde güçlenmesine ve uluslararası rekabetçiliğinin artmasına önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz.” ifadelerini kullandı

YERLİ TEKNOLOJİYLE KÜRESEL REKABETTE DAHA GÜÇLÜ BİR TÜRKİYE

TİYSAT B2B İş Olanakları Etkinliği, yerli teknoloji ve üretim gücünü merkeze alan yaklaşımıyla, Türk ilaç sanayisinin küresel pazarlarda daha güçlü bir konuma ulaşmasına katkı sunmayı hedefliyor. 14 Mayıs Bilimsel Eczacılık Günü’nde gerçekleşecek bu özel buluşma, sektörün tüm paydaşlarını ortak bir vizyon etrafında bir araya getirecek. Yerli üretim temelli yeni iş birliklerinin doğmasının hedeflendiği buluşma; stratejik kararların şekillendiği ve geleceğin üretim modelinin inşa edildiği güçlü bir platform olarak öne çıkıyor. 

Bu doğrultuda, Türkiye'de kesintisiz iletişimin sağlanması için operatörlerin mobil yatırım tutarı, her yıl katlanarak sürüyor. Özellikle, 5G hazırlıkları ve altyapı modernizasyonu kapsamında, son yıllarda yatırımlar belirgin bir artış gösteriyor.

5 yılda 188 milyar liralık mobil yatırım

Operatörlerce, 2021'de 10 milyar 176 milyon liralık mobil yatırıma imza atılırken, 2022'de 14 milyar 624 milyon lira, 2023'te 30 milyar 486 milyon lira, 2024'te 50 milyar 766 milyon lira tutarında yatırım hayata geçirildi. İşletmeciler en fazla mobil yatırımı, 81 milyar 926 milyon lirayla 2025 yılında yaptı.

Böylelikle, 2021'den 2025 yılı sonuna kadar, Türkiye'de 5 yılda operatörler tarafından yapılan toplam mobil yatırımın tutarı, 187 milyar 978 milyon lira olarak kayıtlara geçti.

İşletmelerce 2021-2025 döneminde gerçekleştirdikleri toplam yatırım tutarları şöyle:

Çözüm platformu Şikayetvar’ın paylaştığı verilere göre, 1-10 Nisan arasında GSM operatörlerine iletilen şikayetler yüzde 42 arttı.

Şikayetvar verilerine göre GSM operatörlerine ulaşan şikayet sayısında dikkat çekici bir sıçrama yaşandı. 1 Nisan itibarıyla hayatımıza giren 5G teknolojisiyle birlikte 2 bin 400 seviyesinde olan başvurular, 10 Nisan itibarıyla 3 bin 402’ye yükseldi. Artış yalnızca kısa vadeyle sınırlı değil. Yıllık veriler de yükseliş trendine işaret ediyor. 2025 yılının ilk dört ayı ile 2026’nın aynı dönemi karşılaştırıldığında şikayet sayısı 35 bin 536’dan 38 bin 536’ya çıkarak yüzde 8 arttı.

5G ile ilgili en çok nelerden şikayet ediliyor?

Şebeke çekim problemi ilk sırada: Kullanıcıların en çok şikayet ettiği konu şebeke kalitesi. 5G aktif görünse bile birçok bölgede çekim gücünün zayıf olduğu, kapalı alanlarda bağlantının tamamen koptuğu ifade ediliyor.

Beklenen hızlara ulaşılamıyor: 5G’nin yüksek hız vaadine rağmen kullanıcılar çoğu zaman düşük hızlarla karşılaştıklarını belirtiyor. Hatta bazı kullanıcılar 4.5G’nin daha hızlı olduğunu dile getiriyor.

Bağlantı kararsızlığı dikkat çekiyor: Telefonların sürekli 5G ile 4G arasında geçiş yapması, bağlantının stabil olmaması ve ani kopmalar en sık dile getirilen teknik sorunlar arasında yer alıyor.

Kampanya ve hediye internet sorunları: Operatörlerin sunduğu kampanyalarda vaat edilen internet paketlerinin tanımlanmaması veya yanlış kullanılması kullanıcıların tepkisini çekiyor.

Cihaz uyumluluğu problemleri yaşanıyor: 5G destekli telefon kullanan bazı kullanıcılar, cihazlarının sistemde uyumsuz görünmesi veya 5G ayarlarının aktif olmaması gibi sorunlarla karşılaşıyor.

Altyapı ile reklamlar örtüşmüyor: Bazı kullanıcılar, operatörlerin “5G var” dediği bölgelerde hizmet alamadıklarını belirtiyor. Bu durum, altyapı ile tanıtım arasındaki farkı gündeme getiriyor.

Müşteri hizmetleri yetersiz bulunuyor: Şikayetlere verilen standart yanıtlar ve çözüm süreçlerinin yavaşlığı kullanıcı memnuniyetini düşürüyor. Geri dönüşlerin yetersiz olduğu sıkça vurgulanıyor.

Taahhüt ve iptal sorunları tepki çekiyor: Hizmetten memnun kalmayan kullanıcılar, yüksek cayma bedelleri nedeniyle operatör değiştirmekte zorlandıklarını ifade ediyor.

Geçiş süreci etkisi mi?

Uzmanlara göre, yeni nesil mobil teknolojilere geçiş süreçlerinde benzer sorunlar yaşanması olağan kabul ediliyor. 5G altyapısının henüz tüm bölgelerde eşit seviyede yaygınlaşmamış olması, mevcut sistemlerin büyük ölçüde 4.5G altyapısı üzerine çalışması ve cihaz–şebeke uyumluluğu gibi teknik faktörler kullanıcı deneyimini doğrudan etkileyebiliyor.

Konuyla ilgili Şikayetvar’a ulaşan bazı şikayetlerse şöyle: 

• “5G’ye geçtikten sonra internet kalitesi belirgin şekilde düştü. 4.5G’de bu kadar sorun yaşamazken, 5G’de sık sık kopmalar oluyor ve bağlantı stabil değil. Öyle ki, yeni taahhüdüm olmasa hattımı taşımayı düşünecek kadar memnuniyetsizlik yaşıyorum. 4.5G’ye geri dönmek istedim ancak telefonda sadece 2G–3G seçenekleri görünüyor; 4.5G’ye geçiş yapamıyorum ve çözüm bulamadım.”

• 5G’ye geçtikten sonra Düzce’de mobil internet neredeyse kullanılamaz hale geldi. Daha önce aynı yerde 4.5G ile 35–50 Mbps hız alabilirken, son 1 haftadır sürekli H/H+ bağlantısı görüyorum ve hızım 8–10 Mbps seviyesine düştü. Müşteri hizmetleri sorunun baz istasyonu kaynaklı olduğunu söyleyip bölgesel iyileştirme yapılacağını belirtti ancak somut bir çözüm sunulmadı. Sorunun çözülemeyeceğini ima eden yaklaşım da ayrıca hayal kırıklığı yarattı.

• 01.04.2026 tarihinde SMS ile “5G’ye Hoş Geldin Kampanyası”na başvurdum; ancak cihazımın 5G uyumlu olmadığı gerekçesiyle 50 GB hediye internet hattıma tanımlanmadı. Kullandığım cihaz teknik olarak 5G desteklemesine rağmen sistemde uyumsuz görünüyor ve bu nedenle kampanyadan yararlanamıyorum. Gönderilen SMS ile de bu hatalı bilginin teyit edildiğini görüyorum. Cihazımın 5G uyumluluğunun sistemde düzeltilmesini ve hak ettiğim 50 GB internetin tanımlanmasını istiyorum. 

• 5G hızlarından bahsederek reklam yapmalarına rağmen hattımı bu sabah itibarıyla 3G’ye düşürdüler ve o zamandan beri ne internetimi ne de hattımdaki dakikalarımı düzgün kullanamıyorum. Saat sabah 11.00’den akşam 17.00’ye kadar defalarca müşteri hizmetlerini aradım, en az 10 farklı müşteri temsilcisiyle görüştüm ve neredeyse hepsi birbirinden farklı, çelişkili ve yanlış bilgiler verdi.

Uzmanlar ise kontrolsüz kullanımın bireysel ve toplumsal düzeyde yeni risk alanları oluşturduğuna dikkat çekiyor.

ekonomim dergisi

İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ömer Faruk Şimşek, dijital bağımlılığın günümüzde en yaygın davranışsal risk alanlarından biri haline geldiğine dikkat çekti. Telefon ve dijital platform kullanımının rastlantısal olmadığını vurgulayan Şimşek, “Dijital sistemler, beynin ödül mekanizmasını sürekli harekete geçirecek biçimde tasarlanıyor” dedi.

* EKONOMİM MART SAYISI

* HER AY DOLU DOLU İÇERİKLERLE

“Her bildirim beyinde ödül etkisi oluşturuyor”

Dijital dünyanın sunduğu hız ve erişim kolaylığının hayatı önemli ölçüde kolaylaştırdığını belirten Şimşek, kontrolsüz kullanımın psikolojik sonuçlarına karşı uyarıda bulundu. Sürekli gelen bildirimler, sosyal medya beğenileri ve anlık haz sunan içeriklerin dopamin sistemini aktive ettiğini ifade eden Şimşek, “Her bildirim beyinde küçük bir ödül etkisi oluşturuyor. Bu durum zaman içinde alışkanlığa, ardından da kontrol kaybına dönüşebiliyor” diye konuştu. Bu sürecin bireyde fark edilmeden gelişen tekrar eden kontrol etme davranışına yol açtığını belirten Şimşek, kişinin kısa süreli rahatlama için ekrana yöneldiğini söyledi.

“Yaş gruplarına göre riskler değişiyor”

Dijital bağımlılığın farklı yaş gruplarında farklı biçimlerde ortaya çıktığını dile getiren Şimşek, gençlerde sosyal medya ve çevrim içi oyunların öne çıktığını, yetişkinlerde ise işle bağlantılı ekran kullanımı ve sürekli çevrim içi kalma baskısının belirleyici olduğunu kaydetti. Gençlerde sosyal onay arayışı ve akran ilişkilerinin etkili olduğunu ifade eden Şimşek, yetişkinlerde ise kaçırma korkusu ve iş sürekliliği kaygısının ön plana çıktığını belirtti. Her iki grupta da uzun süreli ekran kullanımının dikkat dağınıklığına, uyku sorunlarına ve yüz yüze ilişkilerde zayıflamaya yol açabileceğini söyledi. Özellikle gece saatlerinde artan ekran maruziyetinin biyolojik ritmi bozduğunu ve zihinsel yorgunluğu artırdığını da sözlerine ekledi.

“Hedef teknolojiden uzaklaşmak değil, dijital denge kurmak”

Sağlıklı dijital kullanımın teknolojiyi tamamen hayat dışına itmek anlamına gelmediğini vurgulayan Şimşek, asıl hedefin “dijital denge” olduğunu ifade etti. Günlük ekran süresinin sınırlandırılması, gereksiz bildirimlerin kapatılması ve teknoloji dışı zaman aralıklarının oluşturulmasının önemli adımlar olduğunu belirten Şimşek, özellikle yemek saatlerinde ve uyumadan önce ekran kullanımının azaltılmasının aile içi iletişimi ve uyku kalitesini olumlu etkilediğini söyledi. Yüz yüze etkileşimlerin artırılması ve fiziksel aktivitelerin günlük yaşama dahil edilmesinin dengeleyici rol oynadığını kaydeden Şimşek, dijital farkındalık eğitimlerinin erken yaşta başlaması gerektiğine işaret etti.

“Asıl risk kontrolsüz kullanım”

Prof. Dr. Şimşek, dijital araçların doğru ve bilinçli kullanıldığında yaşamı kolaylaştırdığını, ancak sınır konulmadığında psikolojik ve sosyal riskler doğurabileceğini belirtti. “Teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak gerçekçi değil. Önemli olan, onun bizi yönetmesine izin vermemek. Dijital farkındalık geliştikçe bireyler ekranla kurdukları ilişkiyi daha bilinçli şekilde düzenleyebilir” ifadelerini kullandı.

* EKONOMİM MART SAYISI

* HER AY DOLU DOLU İÇERİKLERLE

Dijital mirasınızı nasıl hazırlayıp koruyacağınızı ve sevdiklerinizin duygusal ve fiziksel yükünü azaltmak için önceden başka neler yapabileceğinizi tam olarak bilmek önemli. Siber güvenlik alanında dünya lideri olan ESET, dijital miras dolandırıcılarına karşı alınabilecek önlemler konusunda bilgi paylaşımında bulundu. 

Bir hayat sona erdiğinde geride bırakılanları hayal edebiliyor musunuz? Aile yadigârları, mülkler ve  diğer maddi varlıklar…  Şimdi de sevdiklerinize yönetmeleri için bırakacağınız tüm dijital varlıkları bir düşünün. E-posta hesapları, paylaşılan fotoğraflar, parolalar, çalma listeleri, sosyal medya profilleri ve akıllı cihazlar. Aradaki fark, siz öldükten sonra bunlara tamamen erişilemez hâle gelmesi ve bu durumun, arkadaşlarınız ve aileniz için zaten travmatik olan süreci daha da karmaşık hâle getirmesidir. Daha da kötüsü, dijital mirasınız kötü niyetli kişilerin hedefi bile olabilir. Dijital mirasınızı nasıl hazırlayıp koruyacağınızı ve sevdiklerinizin duygusal ve fiziksel yükünü azaltmak için önceden başka neler yapabileceğinizi tam olarak bilmek önemlidir. Ayrıca aniden aynı duruma düşerseniz ne olacağını da bilmelisiniz.

Dijital miras bırakılabilir mi?

En büyük zorluklardan biri sosyal medya ve parola yönetimiyle ilgilidir. OpenID Foundation'a göre, bankalar, vergi daireleri ve kart şirketleri ölüm sonrası hesapların kapatılmasıyla ilgili iyi prova edilmiş süreçlere sahipken birçok dijital odaklı şirket hâlâ ölümü "olağan dışı bir durum" olarak ele alıyor. Yasal açıdan bakıldığında, miras yasaları genellikle dijital varlıkları kapsamamakta, çevrimiçi politikalar "belirsiz" ve araçlar dağınık olabilmektedir.

Riskler nelerdir?

Sevdiklerini kaybeden arkadaşlar ve aile üyeleri için ölen kişinin dijital değerlerini geri alamamaları durumunda, sevdiklerini kaybetmenin duygusal darbesinin acısı artabilir. Sosyal medya algoritmaları, doğum günü bildirimleri veya etiketlenmiş fotoğraflar şeklinde istenmeyen anıları gündeme getirirse bu durum kötü hissettirebilir. Ayrıca size devredilmesi gereken kripto paralar ve diğer varlıklara erişememenizin mali bir etkisi de vardır.

Dolandırıcılar da para kazanma fırsatı yakalama peşinde. İlk olarak, ölüm ilanlarını ve sosyal medya gönderilerini tarayarak, ölen kişinin kimliğine bürünmek için kullanabilecekleri kişisel bilgileri arıyorlar. Sonrasında kredi kartı şirketlerini aldatarak yeni kredi limitleri açtırmaya bile çalışıyorlar.  Bankalar ve devlet kurumları için zorluk, kurban hesaplarını aktif olarak takip etmediğinde, bu tür dolandırıcılıkların normalde olacağından çok daha uzun süre devam edebilmesi oluyor. Dolandırıcılar yakın zamanda vefat eden bir kişinin ailesini de hedef alabilir. Örneğin, web'den onların görüntülerini toplayarak, akrabalarından para veya bilgi talep eden ölüm sonrası deepfake videolar oluşturabilirler. Ya da aynı şeyi yapmak için merhumun sosyal medya hesaplarını ele geçirebilirler. Hatta bir sigorta şirketi gibi davranarak, hayat sigortası fonlarını serbest bırakmak için bir ücret talep edebilirler. Ya da sevdiklerinizin dijital varlıklarına ücret karşılığında erişebileceklerini iddia eden hayali bir "hesap kurtarma" hizmet sağlayıcısı olabilirler.

Dijital miras riskini yönetmek için yapabilecekleriniz

Yapmanız gereken ilk şey, sizin veya sevdiğiniz birinin dijital mirasını oturup birlikte düzenlemektir. Giriş bilgileri de dâhil olmak üzere tüm önemli hesapların, cihazların ve varlıkların dijital bir envanterini çıkarın. Parolaları saklamak için parola anahtarları veya dijital cüzdanlar kullanıyorsanız bu işlem karmaşık olabilir. 

Çoğu büyük teknoloji şirketi, erişimi bir "miras irtibat kişisine" devretme olanağı sunsa da vefat etmeden önce bu olanağı kullanmazsanız muhtemelen hiç kimse hesaplarınıza erişemeyecektir. Başlıca hizmetler şunlardır:

• Facebook/Instagram Miras Kişisi
• Google Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi
• Apple Dijital Miras
• 1Password, LastPass ve Keeper gibi bazı parola yönetimi hizmetleri de "acil durum erişimi" veya benzer özellikler sunar

Ancak yukarıdakiler için izinlerin kısıtlı olabileceğini ve bunun da içeri girdikten sonra erişebileceğiniz ve yapabileceğiniz şeyleri sınırlayabileceğini de bilmelisiniz. Ancak en azından bunları güvence altına almak veya tamamen kapatmak mümkün olmalıdır. Bu, tek kullanımlık şifreleri almak için bunlara ihtiyacınız olmadığı varsayımıyla geçerlidir. Ardından, merhum ile ilgili kamu ve özel kurumlara bilgilendirmede  bulunulması gerekiyor. Olağan dışı faaliyetleri izleyerek finansal dolandırıcılığı önleyebilirsiniz. Ehliyetini iptal edin ve banka ve kredi kartı hesaplarını dondurun, güvenli olduğunda bunları silin. Bulduğunuz tüm devam eden abonelikleri iptal edin. Dolandırıcılar izliyor olabileceğinden, ölüm ilanında çok fazla bilgi paylaşmaktan kaçının. Ayrıca tüm arkadaşların ve aile üyelerinin olası dolandırıcılık girişimlerine karşı uyanık olmalarını sağlayın.

“Dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor!” 

Anonimliğin ve algoritmaların sert dili teşvik ettiğini belirten Prof. Dr. Atalay, “Ekranın arkasında bir insan olduğunu unutmamalı, düşünerek yazmalıyız” çağrısında bulundu.

 Prof. Dr. Atalay, “Günümüzde dijital nezaket hem ailelerin hem de eğitim kurumlarının çocuklara, gençlere genel terbiye ve saygı eğitimlerinin önemli bir parçası olmalı. Kısacası, dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor.” dedi.

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Gül Esra Atalay, dijital platformlarda iletişim dili ve nezaket kültürünü değerlendirdi. 

Dijital iletişimde mimik ve tonlama yok

Dijital ortamlarda kurulan iletişimin yüz yüze iletişimden farklı dinamiklere sahip olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Atalay, “Dijital platformda iletişim kurarken günlük yaşamda konuşmalarımıza eşlik eden mimikler, jestler, ses tonlamaları yok. Bundan dolayı muhatabımız bizi yalnızca kullandığımız sözlerle değerlendiriyor. Bu sınırlı iletişim biçimi birçok yanlış anlamalara neden olabiliyor. Önemsiz gibi görünen küçük bir kelime seçimi bile çok daha sert algılanabiliyor. Yüz yüze iletişimde genelde kendimizi daha fazla kontrol ediyoruz; çünkü karşımızdaki kişinin tepkilerini anında görüp buna göre kendi mesajımızı yeniden şekillendirebiliyoruz. Dijitalde ise bu geri bildirim gecikmeli ya da hiç yok. Bu da iletişimi daha soğuk ve riskli hale getiriyor. Dolayısıyla nazik bir iletişim üslubu kullanmaya dikkat etmek her zamankinden daha önemli hale geliyor.” dedi.

Sosyal medyada sert dilin nedeni sadece bireyler değil

Sosyal medyada kullanılan dilin çoğu zaman daha sert ve kırıcı olabildiğini ifade eden Prof. Dr. Atalay, “Bunun birkaç nedeni var. Birincisi, insanlar ekranın arkasında kendilerini daha güvende hissediyor. İkincisi, hızlılık baskısı var. Çoğu zaman düşünmeden hemen yazıp gönderiyoruz. Üçüncüsü de sosyal medyanın algoritmik yapısı daha keskin, daha iddialı, hatta daha saldırgan içerikler daha fazla görünür oluyor. Yani sadece bireysel değil, yapısal bir teşvik de söz konusu. Sosyal medyada karşımızdakinin bir insan olduğunu, yazdıklarımızdan, kullandığımız kelimelerden olumsuz etkilenebileceğini daha az düşünüyoruz. Yüz yüze iletişimin avantajları ortadan kalktığında, özellikle anonimlik söz konusuysa çok daha kaba ve kırıcı olunabiliyor.” diye konuştu. 

Bu durumun literatürde “çevrimiçi disinhibisyon etkisi” olarak adlandırıldığını belirten Prof. Dr. Atalay, dijital ortamlarda kurulan iletişimin bazen gerçek değilmiş gibi algılanabildiğine dikkat çekti ve “Çevrimiçi ortamlarda kurulan etkileşimin gerçek değilmiş gibi algılanması olarak özetlenebilecek bu etki altında insanlar sosyal medyada karşımızdakinin ne hissettiğini düşünmeden, olduğundan daha açık sözlü, daha cesur ve ne yazık ki daha kaba olabiliyor. Oysa ekranın arkasında yine bir insan olduğunu hatırlamak önemli.” şeklinde konuştu. 

Emojiler yanlış anlaşılmaları azaltabiliyor

Yazılı dijital iletişimde tonlama ve mimik olmadığı için yanlış anlaşılmaların daha sık yaşanabildiğini belirten Prof. Dr. Atalay, günlük iletişimde emojilerin bu boşluğu kısmen doldurduğunu ifade etti ve “Aslında emojiler bu boşluğu doldurmak, karşı tarafa mesajı kendi yüklediğimiz anlam ve duygu bagajıyla birlikte göndermek için kullanılıyor. Günlük sosyal medya yazışmalarında emojiler kurtarıcı olabiliyor. Ancak daha resmi yazışmalarda emoji kullanmak hoş karşılanmayabilir. Gayri ciddi olarak görülebilir. Bu durumda yazdığımız mesajı kontrol etmeden göndermemek, göndermeden önce mutlaka bir kez sesli okuyarak istediğimizin dışında bir anlam ya da duyguyu çağrıştırıp çağrıştırmadığına dikkat etmek iyi olabilir. Kısa, net, ima, ironi ve esprilerden arındırılmış bir üslup yanlış anlaşılmaların önüne geçebilir.”  ifadesinde bulundu.

Anonimlik saygı sınırlarını zayıflatabiliyor

Dijital ortamlarda anonimlik ve mesafe hissinin saygı ve nezaket sınırlarının aşılmasını kolaylaştırabildiğini ifade eden Prof. Dr. Gül Esra Atalay, “Anonimlik ve mesafe hissi dijital iletişimi daha da kırılgan hale getiriyor. İnsanlar kimlikleri görünür olmadığında ya da karşısındakini ‘gerçek’ bir insan olarak hissetmediğinde, normalde söylemeyecekleri sözleri çok daha rahat dile getirebiliyor. Bu ortamda sosyal normlar gevşiyor, sınırlar esniyor; dolayısıyla saygı ve nezaket ihlalleri artıyor. Özellikle tanımadıkları kişilere karşı, düşünmeden ve ölçüsüzce tepki verebilen bir kullanıcı profili ortaya çıkıyor.” dedi.

Olumsuz yorumların hedefi haline gelen bireyler için bu süreç ciddi bir psikolojik yıpranmaya dönüşebildiğini anlatan Prof. Dr. Atalay, “Üstelik sosyal medyada görünürlük ve ilgi çekme arzusu bu davranışları besliyor. Kendi değerlerini sergilemek, kendince doğru tarafta olduğunu göstermek ya da ahlaki bir üstünlük kurmak adına, çoğu zaman yeterli bilgiye sahip olmadan başkalarını kolayca yargılayan ve linç eden bir dijital kalabalık oluşabiliyor. Ahlaki poz kesme olarak adlandırılan bu duruma sosyal medyada giderek daha çok rastlıyoruz. Bunun mağdurları için ise sosyal yaşam çok zorlaşıyor.” şeklinde konuştu.

Dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmeliyiz

Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için bireylerden ailelere ve eğitim kurumlarına kadar çok katmanlı bir sorumluluk bulunduğunu belirten Prof. Dr. Atalay, “Dijital nezaket kültürünün gelişmesi için sorumluluk çok katmanlı bir yapıda.  Bireyler olarak biraz daha yavaşlamak, düşünerek yazmak ve empati kurmak iyi olabilir. Günümüzde dijital nezaket hem ailelerin hem de eğitim kurumlarının çocuklara, gençlere genel terbiye ve saygı eğitimlerinin önemli bir parçası olmalı. Aileler çocuklara sadece teknoloji kullanmayı değil, dijital ortamda nasıl davranılması gerektiğini de öğretebilirler.  Eğitim kurumları bunu bir yaşam becerisi olarak ele almalı. Kısacası, dijital dünyada da insan kalmayı öğrenmemiz gerekiyor.” şeklinde sözlerini tamamladı. 

Gelen arama yapay zekâ kaynaklı olabilir mi?

Bu, işletmeler dâhil herkes için kötü bir haber. Siber güvenlik şirketi ESET işletmelerin karşılaşabileceği telefon dolandırıcılığı risklerini inceledi ve deepfake’lerin nasıl anlaşılabileceğine yönelik bilgiler paylaştı. 

Deepfake’ler, dolandırıcıların Müşterini Tanı ve hesap doğrulama kontrollerini atlatmasına yardımcı oluyor. En büyük tehditler arasında  finansal havale dolandırıcılığı ve yönetici hesaplarının ele geçirilmesi yer alıyor.

Telefon dolandırıcılığı saldırıları nasıl gerçekleşiyor?

Saldırgan, taklit edeceği kişiyi seçer. Bu kişi bir CEO, CFO veya hatta bir tedarikçi olabilir. Çevrimiçi olarak bir ses örneği bulurlar. Bu, düzenli olarak kamuoyuna konuşan yüksek profilli yöneticiler için oldukça kolaydır. Bu örnek, bir sosyal medya hesabından, bir kazanç raporu konferansından, bir video veya TV röportajından veya başka herhangi bir kaynaktan alınabilir. Birkaç saniyelik bir kayıt yeterli olacaktır. Arayacakları kişiyi seçerler. Bu, biraz masa başı araştırması gerektirebilir. Genellikle LinkedIn’de IT yardım masası personeli veya finans ekibi üyeleri aranır.  Kişiyi doğrudan arayabilir veya önceden bir e-posta gönderebilirler – örneğin, acil bir para transferi, parola veya çok faktörlü kimlik doğrulama (MFA) sıfırlama talebi için CEO veya vadesi geçmiş bir fatura için ödeme talep eden bir tedarikçi. GenAI tarafından üretilen deepfake sesini kullanarak CEO veya tedarikçiyi taklit ederek önceden seçilen hedefi ararlar. Araca bağlı olarak, önceden yazılmış konuşmaya sadık kalabilirler veya saldırganın sesinin kurbanın sesine neredeyse gerçek zamanlı olarak çevrildiği daha sofistike bir “konuşmadan konuşmaya” yöntemi kullanabilirler.

Duymak inanmaktır

Bu tür saldırılar giderek daha ucuz, daha kolay ve daha ikna edici hâle geliyor. Bazı araçlar, taklit edilen sesin daha inandırıcı olması için arka plan gürültüsü, duraklamalar ve kekemelikler bile ekleyebiliyor. Her konuşmacıya özgü ritimleri, tonlamaları ve sözel tikleri taklit etmede giderek daha başarılı hâle geliyorlar. Saldırı telefonla gerçekleştirildiğinde dinleyici için yapay zekâ ile ilgili aksaklıkları fark etmek daha zor olabilir. Saldırganlar, hedeflerine ulaşmak için dinleyiciye taleplerine acilen yanıt vermesi için baskı yapmak gibi sosyal mühendislik taktikleri de kullanabilir. Bir başka klasik taktik ise dinleyiciyi talebi gizli tutması için zorlamaktır. 

Bununla birlikte, sahtekârı tespit etmenin yolları vardır. Kullandıkları GenAI’nin ne kadar gelişmiş olduğuna bağlı olarak, aşağıdakileri ayırt etmek mümkün olabilir:

• Konuşmacının konuşmasında doğal olmayan bir ritim
• Konuşmacının sesinde doğal olmayan düz bir duygusal ton
• Doğal olmayan nefes alma veya hatta nefessiz cümleler
• Olağan dışı robotik ses (daha az gelişmiş araçlar kullandıklarında)
• Garip bir şekilde yok olan veya çok tekdüze olan arka plan gürültüsü

Karşı koyma zamanı

Tehdit aktörlerinin bu tür dolandırıcılıklara daha fazla zaman ayırmalarının nedeni potansiyel kazançlardır.  En kötü senaryonun gerçekleşme olasılığını en aza indirmek için atabileceğiniz bazı önemli adımları yeniden gözden geçirmek faydalı olacaktır. İlk adım, çalışanların eğitimi ve bilinçlendirilmesidir. Bu programlar, çalışanların ne beklemeleri gerektiğini, nelerin risk altında olduğunu ve nasıl davranmaları gerektiğini bilmelerini sağlamak için deepfake ses simülasyonlarını içerecek şekilde güncellenmelidir. Çalışanlara, sosyal mühendisliğin belirgin işaretlerini ve yukarıda açıklananlar gibi tipik deepfake senaryolarını tespit etmeleri öğretilmelidir. 

• Telefonla yapılan tüm taleplerin bant dışı doğrulanması – yani, kurumsal mesajlaşma hesaplarını kullanarak göndereni bağımsız olarak kontrol etmek,
• Büyük finansal transferleri veya tedarikçinin banka bilgilerindeki değişiklikleri iki kişinin imzalaması,
• Yöneticilerin, telefonda kim olduklarını kanıtlamak için cevaplamaları gereken önceden kararlaştırılmış şifreler veya sorular.

Teknoloji de yardımcı olabilir. Sentetik sesin varlığını kontrol etmek için çeşitli parametreleri kontrol eden algılama araçları mevcuttur. Uygulaması daha zor olsa da başka bir önlem de yöneticilerin kamuya açık görünümlerini sınırlayarak tehdit aktörlerinin ses kaydına ulaşma fırsatlarını kısıtlamaktır.

İnsanlar, süreçler ve teknoloji

Deepfake’lerin üretimi basit ve maliyeti düşüktür. Dolandırıcıların elde edebileceği potansiyel olarak büyük meblağlar göz önüne alındığında sesli klonlama dolandırıcılıklarının yakın zamanda sona ereceğini düşünmek olası değil. Bu nedenle, insan, süreç ve teknolojiye dayalı üç yönlü bir yaklaşım, kuruluşunuzun riski azaltmak için sahip olduğu en iyi seçenektir. 

Yapay zekâ araçları öğrenciler için önemli bir öğrenme desteği sunuyor. OECD tarafından yayımlanan bir rapora göre öğrencilerin yaklaşık yarısı yapay zekâ araçlarını ödevlerde destek almak amacıyla kullanıyor.  Siber güvenlik şirketi  ESET, yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanımıyla ortaya çıkan tehditlere dikkat çekerek hem bilgi doğruluğu hem de dolandırıcılık riskleri konusunda dikkatli olunması gerektiğinin altını çizdi. 

Teknolojinin hızlı gelişimi eğitim alanında da önemli değişimlere yol açıyor. Özellikle yapay zekâ teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte öğrencilerin bilgiye erişme, araştırma yapma ve ödev hazırlama süreçleri büyük ölçüde dönüşmüş durumda. Günümüzde birçok öğrenci, yapay zekâ tabanlı araçlardan yararlanarak ödevlerini hazırlıyor, araştırmalarını hızlandırıyor ve öğrenme süreçlerini destekliyor. Yapay zekâ destekli araçlar öğrenciler için güçlü bir öğrenme yardımcısı olarak görülüyor. Bu araçlar sayesinde öğrenciler karmaşık konular hakkında hızlı bir şekilde bilgi edinebiliyor ve farklı kaynakları daha kolay anlayabiliyor. Ayrıca araştırma sürecinde öğrencilerin konu hakkında genel bir çerçeve oluşturmasına, ana başlıkları belirlemesine ve araştırmanın hangi yönlere odaklanabileceğini keşfetmesine yardımcı oluyor. 

Ancak yapay zekâdan yararlanmanın bazı riskleri ve sınırlılıkları da bulunuyor. Bunların başında akademik dürüstlük ve bilgilerin doğruluğu geliyor. Yapay zekâ sistemleri çok geniş veri kaynaklarına dayanarak cevap üretiyor olsa da her zaman tamamen doğru, güncel veya bağlama uygun bilgiler sunmayabiliyor. Diğer bir yandan da güvenlik riskleri ön plana çıkıyor. Öğrencilerin ödev hazırlarken kişisel verilerini, okul bilgilerini bu platformlarda paylaşmamaları öneriliyor çünkü bazı yapay zekâ servisleri kullanıcıların girdilerini sistemlerini geliştirmek için saklayabiliyor veya işleyebiliyor.

Yapay zekâ siber suçluların da aracı hâline gelebiliyor

ESET uzmanları, üretken yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanımıyla ortaya çıkan tehditlere de dikkat çekti. Sosyal mühendislik, siber suçluların dolandırıcılık amacıyla sıkça başvurduğu yöntemler arasında yer alıyor. Genellikle kimlik avı e-postaları, mesajlar veya telefon aramaları yoluyla gerçekleştirilen bu saldırılarda artık yapay zekâ destekli yöntemler de kullanılmaya başlandı. Büyük dil modelleri (LLM) sayesinde tehdit aktörleri çok daha ikna edici kimlik avı mesajları oluşturabiliyor, hatta derin sahte (deepfake) ses ve videolar üreterek kullanıcıları kandırmaya çalışabiliyor. Bu tür teknolojiler, en şüpheci kullanıcıları bile hedef alabilecek kadar gerçekçi içerikler üretilmesine olanak tanıyabiliyor. Uzmanlara göre kullanıcıların yapay zekâ çıktılarının her zaman doğru veya güvenilir olduğunu varsaymaması gerekiyor. Tehdit aktörlerinin güvenlik mekanizmalarını aşmak için geliştirdiği yaratıcı yöntemler ve kullanıcıların yapay zekâ yanıtlarına duyduğu aşırı güven bir araya geldiğinde siber riskler artabiliyor.

Öğrencilerin yapay zekâyı bilinçli kullanması önemli

Yapay zekâ destekli öğrenmenin eğitimde etkili bir şekilde kullanılabilmesi için öğretmenlerin de bu sürece rehberlik etmesi önem taşıyor. Bazı kesimler hâlâ yapay zekâya temkinli yaklaşsa da öğrenciler ve gençler bu teknolojileri aktif olarak kullanıyor. Bu nedenle öğrencilerin yapay zekâyı doğru ve etik şekilde kullanmayı öğrenmesi gerekiyor. Uzmanlar, yapay zekâ araçlarının fikir geliştirme, konu hakkında ön bilgi edinme veya metinleri düzenleme gibi destekleyici amaçlarla kullanılabileceğini; ancak ödevlerin tamamen yapay zekâ tarafından hazırlanmasının doğru bir yaklaşım olmadığını vurguluyor.

Yapay zekâ kullanımı için güvenlik önerileri

Yapay zekâ araçlarının yaygınlaşması kimlik avı ve dolandırıcılık yöntemlerinde de yeni bir dönemi başlatıyor. Bu nedenle kullanıcıların yapay zekâdan gelen bilgileri değerlendirirken her zaman sorgulayıcı olması gerekiyor. ESET uzmanları şu önerilerde bulunuyor:

• Yapay zekâdan alınan bilgileri mutlaka güvenilir kaynaklarla karşılaştırın.
• Kişisel verilerinizi, özel bilgilerinizi sohbet botları ile paylaşmayın
• Şüpheli bağlantılara veya indirilebilir dosyalara karşı dikkatli olun.
• Yapay zekâ tarafından sunulan bir bağlantı varsa adresi kontrol edin. Şüpheli görünüyorsa tıklamayın.
• Yapay zekâ çıktısına her zaman temkinli yaklaşın; özellikle öneriler veya cevaplar beklenmedik görünüyorsa doğrulama yapın.
• Kimlik bilgilerinin çalınma riskini azaltmak için güçlü ve benzersiz parolalar kullanın ve çok faktörlü kimlik doğrulamayı  etkinleştirin.
• Cihazlarınızın, işletim sistemlerinizin ve yazılımlarınızın güncel olduğundan emin olun.
• Kötü amaçlı yazılımlar, kimlik avı saldırıları ve diğer tehditlere karşı güvenilir bir güvenlik sağlayıcısından çok katmanlı koruma kullanın.

Türk mühendisler tarafından geliştirilen, milli teknolojilerin yer aldığı, akıllı üretim sistemleri, robotik uygulamalar, artırılmış gerçeklik çözümleri ve uzaktan kontrol senaryoları gibi yeni nesil teknolojilerin gerçek kullanım senaryolarıyla deneyimlenebileceği "Türk Telekom Teknoloji ve İnovasyon Merkezi" açıldı.

Bakan Uraloğlu, merkezin açılışında yaptığı konuşmada, bilişim ve haberleşme sektörünün bugünün dünyasının en stratejik ve vazgeçilmez alanlarından olduğunu dile getirerek, bu sektörün ekonomik büyümeden istihdama, küresel rekabet gücünden milli güvenliğe kadar her alanda belirleyici rol oynadığını söyledi.

Yapay zeka, bulut bilişim, nesnelerin interneti ve yüksek hızlı bağlantı gibi teknolojilerin ülkelerin kalkınma hızını doğrudan etkilediğini belirten Uraloğlu, Bakanlık olarak yük, insan ve data ulaşımındaki iddialarını her geçen gün artırdıklarını, ülkenin geleceğinin inşasına yönelik yatırımlarına çıtayı yükselterek devam ettiklerini dile getirdi. 

Uraloğlu, dijital dönüşümde küresel bir oyuncu olma yolunda kararlılıkla ilerlediklerini vurgulayarak şöyle devam etti:

"2002 yılında genişbant internet abonemiz yoktu ve fiber optik kablo uzunluğumuz 81 bin kilometreydi. Bugün fiber optik ağ altyapımız 657 bin kilometreye ulaştı. Genişbant internet abone sayımız 98 milyona, mobil abone sayımız ise 100 milyona yaklaştı. Mobil ve sabit hatlardan yaklaşık 82 milyar dakika konuşma trafiği gerçekleştiriyoruz. Avrupa'da ortalama aylık 494 dakika mobil kullanım süresiyle lider konumdayız. (Yıl sonuna kadar) fiber uzunluğumuzu yaklaşık 100 bin kilometre artırarak 750 bin kilometreye, genişbant abone sayımızı 106 milyonun üzerine, mobil abone sayımızı ise yaklaşık 102 milyona çıkarmayı hedefliyoruz."

"Avrupa'da en çok haneye fiber ulaştıran ilk 3 ülke arasındayız"

Bakan Uraloğlu, Türk Telekom'un ülkenin dijital omurgasını oluşturan güzide bir kuruluş olduğunu belirterek, şirketin yıllar içinde kendini sürekli yenileyerek haberleşme ve iletişim hizmetlerinde sadece Türkiye'nin değil dünyanın bir markası haline geldiğini söyledi.

Türk Telekom'un 2019'dan bu yana 231 bin kilometre yeni fiber döşediğini, 12,3 milyon haneye fiber erişim sağladığını dile getiren Uraloğlu, "2025 itibarıyla sadece Türk Telekom'un ülke çapındaki fiber ağ uzunluğu 535 bin kilometreye, fiber hane kapsaması ise 34 milyona yükselmiştir. Türkiye, bu istatistiklerle 39 Avrupa ülkesi arasında en çok haneye fiber altyapısı ulaştıran ilk 3 ülke arasındadır. Fiber abone sayısında ise 4'üncü sıradayız." diye konuştu.

Uraloğlu, 5G'ye geçişte en kritik unsurlardan birinin güçlü fiber altyapı varlığı olduğuna işaret ederek şu bilgileri verdi:

"Bu kapsamda Türk Telekom, fiberdeki gücünü mobile taşımak amacıyla 2024 itibarıyla LTE mobil baz istasyonlarının yüzde 61'ini fiberle bağlı konuma getirmiştir. Bu oran, mevcut dünya ortalamasının ve hatta Avrupa'nın 2028 için hedeflediği oran olan yüzde 53'ün dahi üstündedir. Türk Telekom, bu anlamda Avrupa'nın ve Türkiye'nin 5G'ye en hazır operatörlerinden biri konumundadır. Fiberleşme seferberliğinde öncü rol üstlenen şirketimiz 81 ilimizi kapsayan altyapısıyla 5G'ye hazırdır."

"5G'ye geçişle mobil internet hızımız 10 kata yakın artacak"

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, yakın zamanda gerçekleştirdikleri 5G yetkilendirme ihalesi neticesinde Hazine'ye 3 milyar 534 milyon dolar gelir sağladıklarını anımsatarak şu değerlendirmede bulundu:

"1 Nisan'da ilk sinyalini alacağımız 5G hizmetlerini 2 yıl içinde ülkemizin her noktasına eriştirmeyi hedefliyoruz. 5G'ye geçişle mobil internet hızımız 10 kata yakın artacak, vatandaşlarımız daha hızlı, daha güvenilir ve daha kesintisiz bir haberleşme imkanına kavuşmuş olacak. 5G, yalnızca bir haberleşme teknolojisi değil, aynı zamanda üretim gücümüzü, hizmet kalitemizi ve teknolojik rekabetçiliğimizi aynı anda yükselten bir kalkınma altyapısıdır."

Uraloğlu, 5G'nin endüstriyel robotlardan otonom sürüş teknolojilerine, kritik altyapı yönetiminden akıllı şehir uygulamalarına kadar birçok alanda dönüşümü hızlandıracağını, sanayide akıllı fabrikalarla verimliliği zirveye taşıyacağını, tarımda akıllı tarım uygulamalarıyla sürdürülebilir ve yüksek verimli üretim sağlayacağını, medya sektöründe ise 8K görüntü kalitesinde kesintisiz canlı yayınlar yapılmasına imkan vereceğini anlattı.

Türk Telekom'un 5G'yi milli teknoloji ekosistemini büyütme fırsatı olarak gördüğünü ve bu kapsamda milli iş ortaklarıyla yenilikçi çözümler geliştirdiğini dile getiren Uraloğlu, şirketin, küresel operatörlerin inovasyon işbirlikleri için oluşturduğu "Alaian Network" gibi uluslararası oluşumlara dahil olan ilk Türk şirketi olduğunu söyledi.

"5G entegrasyonu yapay zeka, bulut bilişim ve ihracat artışında yeni ufuklar açacak"

Bakan Uraloğlu, açılışı yapılan Teknoloji ve İnovasyon Merkezinin Türk Telekom'un uluslararası konumunu güçlendireceğini belirterek şunları ifade etti:

"5G odağıyla tasarlanan bu 600 metrekarelik yenilikçi alan, yeni nesil bağlantı teknolojilerini gerçek zamanlı uygulamalarla görünür kılmayı amaçlamaktadır. Merkezde akıllı üretim, robotik uygulamalar, artırılmış gerçeklik, uzaktan kontrol senaryoları, dijital ikiz, görüntü işleme, uzaktan bakım ve destek sistemleri gibi endüstriyel dönüşüm örnekleri sergilenirken hologram uygulamaları, IoT çözümleri, VR deneyim alanları, LEO uydu sistemleri ve sunucu soğutma teknolojileriyle 5G'nin sunduğu yüksek hız, ultra düşük gecikme ve ileri bağlantı kabiliyetlerini birebir deneyimleyebilecektir."

Uraloğlu, merkezin, 5G'nin endüstriyel dönüşümden akıllı şehirlere kadar geniş yelpazedeki farklı alanlara nasıl değer kattığını somut senaryolarla gösterme imkanı sunacağını dile getirerek, "Zaten Bakanlık olarak teknolojinin sadece tüketildiği değil, yerli ve milli imkanlarla üretildiği bir Türkiye için çalışıyoruz." dedi.

Bakanlığın 5G konusundaki hedeflerine değinen Uraloğlu, "5G'de en büyük önceliklerimizden biri teknolojinin yerli ve milli olarak üretilmesidir. Bu merkez de tam bu anlayışın bir ürünüdür." diye konuştu.

Uraloğlu, 5G yetkilendirme ihalesinde işletmecilere yıllara göre artan şekilde yerli ürün ve milli haberleşme ürünü kullanımı yükümlülüğü getirdiklerine dikkati çekerek şunları kaydetti:

"Bu adımlarla 5G'yi milli teknolojimizin gücüyle hayata geçiriyoruz. Bu noktada bu merkezin katkısıyla sektörümüzün geleceğinin daha da parlak olacağına inanıyorum. 5G entegrasyonu, sürdürülebilirlik, yapay zeka, bulut bilişim ve ihracat artışı gibi alanlarda yeni ufuklar açacaktır."

Merkezde inceleme yapan Uraloğlu, Çanakkale'ye 5G ile bağlandı

Bakan Uraloğlu, konuşmaların ardından beraberindekilerle Türk Telekom Teknoloji ve İnovasyon Merkezinin açılış kurdelesini kesti.

Alanda incelemede bulunan ve merkez ile ilgili kendisine sunum yapılan Uraloğlu, 1915 Çanakkale Köprüsü'nün yönetim merkezine Türk Telekom'un 5G teknolojisiyle bağlanarak burada bulunan Karayolları Genel Müdürlüğü ve Türk Telekom yetkilileriyle görüştü.

Uraloğlu, 5G teknolojisi sayesinde görüntülü görüşmelerin gecikme yaşanmadan yapılabildiğini söyledi.

Dijital çağda dikkat tartışması

Çocuk gelişimi ve eğitim bilimleri uzmanı Fulya Bican, çocukların bilgiye erişiminin hızlandığını ancak tek bir görev üzerinde kalma ve bekleme becerilerinin bilinçli olarak desteklenmesi gerektiğini söyledi. Bu değerlendirmesini sınıf içi pedagojik gözlemlere dayandırdığını belirten Bican, “Çocukların tek işe odaklanma ve sabretme konusunda daha yapılandırılmış desteğe ihtiyaç duyabildiğini görüyoruz. Bu bir genelleme değil, sahadaki deneyimimizin işaret ettiği bir eğilimdir” ifadelerini kullandı.

Holistik model: yasak değil, yapı

Bican’a göre çözüm, ekranı tamamen ortadan kaldırmak değil; dikkat ve öz düzenleme becerilerini sistemli biçimde güçlendirmekten geçiyor. Bu kapsamda uygulanan holistik yaklaşımın üç temel başlıkta yürütüldüğünü aktaran Bican, “Mesele yasak koymak değil, çocuğun dikkatini ve iç dengesini koruyacak bir yapı kurmak” dedi.

Tek işe odaklanma blokları

Modelin ilk ayağını günlük programda yer verilen “tek işe odaklanma” süreleri oluşturuyor. Bu zaman dilimlerinde çocuklar bölünmeden bir görevi tamamlamayı deneyimliyor. Amaç, dikkat süresini doğal akış içinde güçlendirmek ve tamamlama alışkanlığı kazandırmak.

Duygu düzenleme ve dayanıklılık

İkinci başlıkta duygu düzenleme çalışmalarının yer aldığını belirten Bican, hikâye temelli etkinlikler, sıra bekleme pratikleri ve küçük sorumluluk görevleriyle sabır ve hayal kırıklığı toleransının desteklendiğini ifade etti. Bu süreçte öğretmen ve psikolog iş birliğiyle düzenli gelişim gözlemleri yapıldığını kaydetti.

Aile–okul dijital protokolü

Üçüncü aşamada ise aile–okul iş birliğinin öne çıktığını vurgulayan Bican, ev ve okul arasında ortak bir dijital rutin dili oluşturmanın önemine işaret etti. Bican, “Okulda kurulan düzen evde desteklenmezse sürdürülebilir olmaz. Bu nedenle ailelerle ortak sınırlar ve rutinler üzerinde çalışıyoruz” dedi.

Kişiye özgü gelişim takibi

Holistik yaklaşımın önemli bir parçasının “kişiye özgü gelişim takibi” olduğunu belirten Bican, “Her öğrenciyi bireysel gelişim özellikleri, ilgi alanları ve öğrenme profili doğrultusunda yönlendiriyoruz. Güçlü yönleri erken dönemde fark ediyor, bireysel ilerlemeyi düzenli değerlendirme sistemiyle izliyoruz” ifadelerini kullandı.

Dil gelişimi ve kendini ifade

Ana dil gelişiminin modelin merkezinde yer aldığını vurgulayan Bican, “Çocuğun kendini ifade edebilmesi, düşünme becerisinin temelidir. Hikâye anlatımı ve grup içi paylaşım çalışmalarıyla ifade gücünü destekliyoruz” dedi. Yabancı dil eğitiminde ise konuşma ve etkileşim odaklı “doğal edinim” yaklaşımının benimsendiğini belirtti.

Proje temelli süreç ve aktif katılım

Proje temelli çalışmalara da değinen Bican, çocukların fikir üretme ve sürece katılım becerilerinin önemine dikkati çekerek, “Çocuk pasif bir öğrenen değil; kendi gelişim yolculuğunun aktif öznesi olmalı. Proje çalışmalarıyla çocukların düşüncelerini paylaşma ve akranları önünde kendini ifade etme deneyimi kazanmasını önemsiyoruz” diye konuştu.

“Sürdürülebilir başarı için iç denge”

Akademik başarının önemini koruduğunu vurgulayan Bican, “Sürdürülebilir başarı için çocuğun iç dengesinin güçlü olması gerekiyor. Bilgi çağında güçlü olan, sadece bilen değil; odaklanabilen ve zorlandığında yeniden deneyebilen bireydir” değerlendirmesinde bulundu.

EY, küresel çapta telekomünikasyon operatörlerini bekleyen en önemli 10 riski açıkladı. Rapora göre; gizlilik, güvenlik ve güven, telekom şirketlerinin karşılaştığı en büyük riskler arasında yer alırken; yapay zekâ uygulamaları da şirketlerin odağında yer almaya devam ediyor. Yeni nesil teknolojilerle etkili dönüşüm sağlanamaması ise bu yıl ikinci sıraya yükseldi. Değişen jeopolitik ortamın risk radarında beşinci sıradan listeye girmesi de dışsal belirsizliklerde olan artışa işaret ediyor.

Uluslararası danışmanlık hizmetleri şirketi EY, küresel çapta telekomünikasyon operatörlerini bekleyen en önemli 10 riski açıkladı. Rapora göre; telekomünikasyon operatörleri için gizlilik, güvenlik ve güven konularının yeterince ele alınmaması, önümüzdeki yıl için en büyük risk faktörü olarak öne çıkıyor. EY’ın “Telekomünikasyon Operatörleri için En Büyük 10 Risk” raporuna göre, telekom şirketlerinde yapay zekâ ile risklerin daha etkili bir şekilde yönetilmesi gerekirken, siber güvenlik birimlerinin de değişen risk ortamına karşı daha hazırlıklı hale gelmesi gerekiyor. Bununla birlikte, jeopolitik ortamda yaşanan değişimler yeni zorluklar getirirken, dijital egemenlik yönündeki küresel eğilim bazı fırsatlar sunuyor. Önümüzdeki yıl için telekomünikasyon sektörünü bekleyen ilk 10 risk şu şekilde sıralanıyor:

Risk 1: Gizlilik, güvenlik ve güven konularının yeterince ele alınmaması

EY’ın yapay zekâ alanında gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre; telekom sektöründeki katılımcıların yalnızca %59’u yapay zekâ ile ilgili riskleri tanımlama, değerlendirme ve azaltma konusunda etkili bir metodolojiye sahip olduklarını belirtiyor. Bu oranın tüm sektörler genelinde %66 olduğu görülüyor. Ayrıca, yapay zekâ sistemlerine yönelik güven sağlamak için kullanılan iç denetimler, etik politikalar ve üçüncü taraf tasdik süreçleri gibi önlemlerin, telekom sektöründe diğer sektörlere kıyasla daha az benimsendiği görülüyor. Bir başka endişe kaynağı ise, telekomünikasyon şirketlerinin siber güvenlik birimlerinin, gelişen risk ortamına yanıt verirken rollerini ve sorumluluklarını genişletmekte zorluk çekmesi olarak öne çıkıyor.

Risk 2: Yeni nesil teknolojilerle yeterli seviyede dönüşüm sağlanamaması

Yapay zekâ uygulamalarına geçiş, şirketler için teknoloji araçlarını güncelleme baskısı getirerek bazı organizasyonel zorluklar oluşturuyor. Bu yıl ikinci sırada yer alan teknoloji dönüşümü zorlukları, telekom operatörlerinin yapay zekâ girişimlerini olumsuz etkiliyor. EY raporuna göre, telekom sektöründeki CEO’ların yapay zekâ konusundaki en büyük endişeleri arasında kaynak yetersizliği ve etkili yönetişim çerçeveleri oluşturmadaki zorluklar (%55) yer alıyor. Bunu düzenleyici zorluklar (%53) ve kullanım senaryosu önceliklendirme zorlukları (%40) takip ediyor. Bu belirsizlikler, şirketlerin yapay zekâya yaklaşımında farklılıklar yaratıyor: %33’ü önceki olumlu sonuçlara dayanarak yatırımlarını hızlandırmayı planlarken, %32’si yatırımlarını azaltmayı veya yeniden değerlendirmeyi düşünüyor. 

Risk 3: Yetenek ve organizasyonel kültür yönetimindeki zorluklar

Telekom sektöründeki şirketlerin yeni yetenek ihtiyacı; ağ ve BT işlevlerinin artan otomasyonu, kurum içi platform geliştirme ve çoklu tedarikçi teknoloji çözümlerinin entegrasyonu gibi gelişmeler tarafından tetikleniyor. Rapor, bu faktörlerin belirli yeteneklere olan talebi artırdığını gösteriyor. En çok talep gören roller ve yetkinlikler arasında siber güvenlik (%67), yapay zekâ ve makine öğrenimi (%65), BT altyapısı (%63) ve veri bilimi (%60) öne çıkıyor. Ancak bununla birlikte, sektördeki talep ve rekabetçi maaş seviyelerini karşılayamama gibi engeller de ortaya çıkıyor. Bu engelleri aşmak için ise şirketlerin; beceri geliştirme (%87), teknoloji ortaklarından geçici işe alım (%53), ve şirket satın alımları yoluyla yetenek kazanımı (%38) gibi yöntemlere odaklandığı görülüyor.

Risk 4: Ağ performansında ve değer üretiminde yetersizlikler

Avrupa’da evlere kadar fiber (FTTH) altyapısı yaygınlaşmasına rağmen, birçok ülkede bu hizmetin benimsenme oranı düşük kalıyor. Fiyat, alternatif teknolojiler ve kullanıcı ihtiyaçları bu farkı etkiliyor. Son kullanıcılara sunulan yüksek hızlı bağlantı seçenekleri giderek artarken, telekom şirketlerinin fiyatlandırmanın ötesinde yeni yollarla çözümlerini farklılaştırması önem taşıyor. Bunun için, telekom şirketleri, gelişmiş kullanıcı deneyimi, iyileştirilmiş müşteri iletişimi vb. gibi unsurlara odaklanmalı. Öte yandan, ağ kesintilerine neden olan dış faktörler (hava koşulları, enerji sorunları vb.) bu çabaları zorlaştırıyor. Ağ güvenilirliğini artırmak için müşteri ekipmanından altyapıya kadar tüm bağlantı zincirinin izlenmesi kritik hale geliyor.

Risk 5: Jeopolitik değişikliklere adapte olunamaması

Jeopolitik belirsizlikler artarken, ulusal teknoloji egemenliği gündemi aynı zamanda yeni fırsatlara da işaret ediyor. EY araştırmalarına göre; telekomünikasyon sektöründeki CEO’ların %22’si jeopolitik belirsizlikleri büyüme için risk olarak görürken, %18’i makroekonomik belirsizlikleri ve %13’ü ticaret/maliye politikalarını risk olarak değerlendiriyor. Ayrıca jeostratejik dalgalanmalara yönelik şirket içi aksiyonların oranı 2021’de %24 iken, bu oranın 2025’te %37’ye yükseldiği görülüyor. Öte yandan, ulusal teknoloji egemenliği politikaları; bulut ve yapay zekâ altyapı hizmetleri gibi alanlarda telekom şirketlerine yeni fırsatlar sunuyor. Bu gelişmeler, güçlü veri koruma önlemleri ve güvenilir yapay zekâ yönetimi ihtiyacını da artırıyor.

Risk 6: Yeni iş modellerinden yeterli düzeyde fayda sağlanamaması

Telekomünikasyon şirketleri, kurumsal müşteriler için yeni hizmetler sunma konusunda önemli ölçüde ilerleme kaydetse de, bu müşterilerin yeni tekliflere ilişkin farkındalıklarının düşük olması, bu hizmetlerin benimsenmesini sınırlıyor. Dahası, işletmeler tedarikçi ekosistemlerini nasıl yöneteceklerini anlamakta zorlanıyor. Anket katılımcılarının %73’ü bu konuda daha fazla bilgiye ihtiyaç duyduklarını belirtirken, %56’sı telekom şirketlerinin ek teknoloji ortaklarından haberdar olmadıklarını ifade ediyor. Bu bilgi eksikliği hizmetlerin benimsenmesini ve gelir elde etme potansiyelini olumsuz etkileyebiliyor.

Risk 7: Çeşitlenen iş birliklerinin uyum içinde yönetilememesi

Telekomünikasyon şirketlerinin, işlerini büyütmek, verimliliklerini artırmak ve değer sağlamak amacıyla kurdukları iş birlikleri genişliyor. Özellikle hedef pazarlarını genişletmek ve ağ uygulama programlama arayüzü (API), reklam teknolojileri (AdTech) gibi yeni hizmet alanlarında gelir elde etmek için çaba gösterirken, son dönemde telekom şirketleri arasındaki yatay iş birliğinin de arttığı görülüyor. Dolayısıyla bu çeşitlenen iş birliklerinin stratejik uyum içinde yönetilmesi ve düzenli olarak gözden geçirilmesi kritik önem taşıyor.

Risk 8: Değişen müşteri ihtiyaçlarına yeterince hızlı yanıt verilememesi

Tüketicilerin dijital güvenliğe dair endişelerinin arttığı gözlemleniyor. EY’ın dijital alanda gerçekleştirdiği bir araştırmaya göre, çevrim içi zararlı içeriklere karşı “çok endişeli” olanların oranı 2022’de %38 iken, 2024’te %47 olarak belirtiliyor. Ayrıca hane halklarında ekran süresi konusunda endişe duyanların oranının %40, internetin esenlik üzerindeki olumsuz etkilerini sıkça düşünenlerin oranının ise %38 olduğu görülüyor. Bu doğrultuda, telekomünikasyon şirketleri, genç kullanıcılar ve ailelere yönelik hizmetlerini geliştirirken; ebeveynler, düzenleyiciler ve eğitim kurumlarıyla uyumlu bir yaklaşım benimsemeleri önem taşıyor.

Risk 9: Sürdürülebilirlik gündeminin etkin yönetilememesi

Telekom şirketleri çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) alanında ilerleme kaydediyor; telekomünikasyon operatörlerinin %75’i emisyonlarını azalttığını bildiriyor. Katılımcıların neredeyse tamamı sürdürülebilir tedarik politikası uygularken, %85’ten fazlası dijital hakları kapsayan sosyal politikaları benimsediğini belirtiyor. Dahası, telekom liderlerinin %60’ı mevcut iş ortamında sürdürülebilirlik taahhütlerinin zamanlamasını yeniden değerlendiriyor. ESG’ye olan kurumsal ilgi 2023’te zirveye ulaştıktan sonra azalmış olsa da, telekomünikasyon operatörleri önümüzdeki 5 yıl için geniş kapsamlı ESG aksiyonları planladıklarını belirtiyor.

Risk 10: Operasyonel modellerin yetersizliği uzun vadeli büyümeyi sınırlandırması

Telekom şirketleri iş operasyonlarını merkezileştirirken ve birleşme ve satın alma (M&A) süreçlerine yönelirken, operasyonel modelleri yeni yönlere doğru genişliyor. Şirketlerin %61’i küresel iş hizmetleri (GBS) modeline bağlı olurken; %22’sinin hâlâ geçiş aşamasında olduğu, %23’ünün katma değerli hizmetlere odaklandığı, %16’sının ise dijitalleşmeye yöneldiği görülüyor. Araştırmalara göre, telekom liderlerinin %77’si birleşme ve satın alma yoluyla büyüme sağlayabileceklerine inanıyor. Ancak bu süreç, yetenek, kültür ve teknoloji yönetimi gibi alanlarda daha fazla çaba gerektiriyor. Ayrıca, düzenleyici kurumların tutumlarının değişmesi, daha kapsamlı onay süreçlerini de beraberinde getirebiliyor.

EY Türkiye Danışmanlık Bölümü Şirket Ortağı ve Telekomünikasyon, Medya ve Teknoloji (TMT) Sektör Lideri Emre Beşli  raporla ilgili şu değerlendirmelerde bulundu: 

EY raporu, telekom operatörlerinin değişken ve giderek birbiriyle daha bağlantılı olan bir risk ortamı ile karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Günümüzde sektörün en büyük zorluklarının başında gizlilik, güvenlik ve güven konularına ilişkin riskler öne çıkıyor. Aynı zamanda telekom operatörleri, yapay zekâ gibi yenilikçi teknolojilerden hızlı bir şekilde faydalanmak isterken, teknoloji dönüşümü güçlükleriyle de karşı karşıya kalıyor. Bununla birlikte, yeni yeteneklerin çekilmesi ve mevcut becerilerin geliştirilmesi önem kazanıyor. Raporda yer alan temel önerilere göre, bu zorlu ortamda dayanıklı ve rekabetçi kalmak adına telekomünikasyon operatörleri uçtan uca risk yönetimini güçlendirmeli ve risk yol haritalarını güncellemeli. Bununla birlikte organizasyonda risk kültürünün geliştirilmesi amacıyla, davranış değişikliklerini tetikleyecek şekilde doğru risk metriklerinin kullanılması da önem arz ediyor.

Günümüzde şirketlerin bir Güvenlik Operasyon Merkezi (Security Operations Center – SOC) kurmalarının başlıca nedenleri arasında siber güvenlik duruşunu güçlendirmek, tehditleri daha hızlı tespit edip müdahale edebilmek ve rekabet avantajı sağlamak yer alıyor. Otomatik siber güvenlik çözümlerine olan talep hızla artarken, araştırma sonuçları işletmelerin kritik karar süreçlerinde hâlâ nitelikli güvenlik uzmanlarına güvendiğini ortaya koyuyor. İnsan uzmanlığı, etkin bir güvenlik yönetiminin vazgeçilmez unsuru olmaya devam ediyor.

Güvenlik Operasyon Merkezi (SOC), bir şirketin BT altyapısını sürekli izlemek ve korumakla görevli, özel bir kurumsal birimdir. Merkezin temel misyonu; siber tehditleri proaktif bir şekilde tespit etmek, analiz etmek ve müdahale etmektir. Kaspersky; SOC planlama ve uygulama süreçlerindeki temel itici güçleri, stratejik öncelikleri ve olası zorlukları belirlemek amacıyla 500 veya daha fazla çalışanı olan şirketlerdeki kıdemli BT güvenliği uzmanları, yöneticiler ve direktörlerin katıldığı kapsamlı bir küresel araştırma gerçekleştirdi. Araştırmaya katılanların tamamı şu anda bir SOC'ye sahip olmayan ancak yakın gelecekte kurmayı planlayan kurumlardan oluşuyor. APAC, META, LATAM, Avrupa ve Rusya'nın yanı sıra aralarında Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Mısır'ın da bulunduğu 16 ülkeyi kapsayan çalışma, dünya genelinde gelişen SOC trendlerine ve en iyi uygulamalara dair değerli veriler sunuyor.

Araştırma bulgularına göre, Türkiye'deki şirketlerin %49'u siber güvenlik duruşunu güçlendirmek için SOC kurmayı hedeflerken, %48'i giderek karmaşıklaşan ve tehlikeli hale gelen tehditlerle başa çıkma ihtiyacıyla hareket ediyor. Diğer motivasyon kaynakları arasında %42 ile bütçe optimizasyonu, %28 ile daha hızlı tespit ve müdahale gerekliliği ve %40 ile yazılım, uç nokta ve kullanıcı cihazlarındaki artış yer alıyor. Bu faktörler, daha kapsamlı ve katmanlı güvenlik önlemlerine duyulan ihtiyacı artırıyor. Ayrıca, şirketlerin %44'ü gizli bilgilerin daha iyi korunmasını hedeflerken, %34'ü yasal düzenlemelere uyum sağlamayı amaçlıyor ve %29'u SOC yetkinliklerinin kendilerine rekabet avantajı sağlamasını bekliyor. Büyük ölçekli işletmelerin bu nedenleri daha sık dile getirmesi, maruz kaldıkları geniş operasyonel ve düzenleyici baskıları yansıtıyor.

Sürekli izleme, SOC’lar için temel gereklilik olarak öne çıkıyor

Türkiye’deki şirketlerin SOC’lara devretmeyi planladığı başlıca fonksiyonlar arasında %57 oranıyla 7/24 güvenlik izleme ilk sırada yer alıyor. Kesintisiz izleme, anomalilerin erken aşamada tespit edilmesini, tehditlerin büyümeden engellenmesini ve siber dayanıklılığın gerçek zamanlı olarak sürdürülmesini sağlıyor. Bu tablo, kurumların her an ortaya çıkabilecek kalıcı tehditlere karşı daha proaktif bir risk yönetimi yaklaşımı benimsediğini gösteriyor.

SOC operasyonlarını tamamen dış kaynaklardan sağlamayı planlayan şirketler, “lessons learned” (çıkarılan dersler) metodolojilerine daha fazla ilgi gösterirken; kurum içi SOC kurmayı tercih eden organizasyonlar ise daha sıkı kontrol sağlamak amacıyla erişim yönetimine öncelik veriyor.

SOC teknolojisi seçimlerinde insan uzmanlığı belirleyici rol oynuyor

SOC’lar ileri düzey teknolojilerden yararlansa da, şirketlerin tercihleri insan analistlerin kritik rolünü açıkça ortaya koyuyor. Türkiye’de kurulması planlanan SOC’larda en sık tercih edilen çözümler arasında Güvenlik Bilgisi ve Olay Yönetimi (SIEM) sistemleri (%50), Uç Nokta Tespit ve Müdahale (EDR) çözümleri (%45) ve Tehdit İstihbaratı Platformları (%31) bulunuyor. Bu gelişmiş çözümler, veri toplamayı otomatikleştirerek operasyonel yükü azaltıyor; ancak etkin sonuçlar için güvenlik uzmanlarının sağladığı bağlam, karmaşık bulguların yorumlanması ve doğru müdahale kararlarının alınması büyük önem taşıyor.

Bunlara ek olarak şirketler, Genişletilmiş Tespit ve Müdahale (XDR) (%36), Ağ Tabanlı Tespit ve Müdahale (NDR) (%24) ve Yönetilen Tespit ve Müdahale (MDR) (%21) çözümlerini de tercih ediyor. Büyük ölçekli kuruluşlar SOC başına ortalama 5,5 farklı teknoloji kullanırken, daha küçük şirketlerde bu sayı 3,8 seviyesinde kalıyor.

Kaspersky SOC Consulting Başkanı Roman Nazarov, konuyla ilgili şu değerlendirmede bulunuyor “Başarılı bir SOC inşa etmek için şirketlerin yalnızca doğru teknoloji bileşimine değil; aynı zamanda süreçlerin titizlikle planlanmasına, net hedefler belirlenmesine ve kaynakların etkin şekilde dağıtılmasına odaklanması gerekiyor. İyi tanımlanmış iş akışları ve sürekli iyileştirme yaklaşımı, insan analistlerin kritik görevlere odaklanmasını sağlayarak SOC’u siber güvenlik stratejisinin proaktif ve çevik bir bileşeni haline getirir.”

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporlarına göre, yapay zeka teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla veri merkezlerinin küresel enerji talebinde ciddi artış yaşanıyor. Küresel ölçekte veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2017'den bu yana yılda ortalama yüzde 12 arttı. Veri merkezi yatırımları ise 2024'te yarım trilyon dolara ulaştı.

Bu yatırım patlaması, hızla artan elektrik talebine de yansıdı. Geçen yıl veri merkezlerinin elektrik tüketimi 415 teravatsaate ulaşarak, dünya elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 1,5'ini oluşturdu. Küresel veri merkezleri tüketiminde en büyük payı yüzde 45'le ABD alırken, bunu yüzde 25'le Çin ve yüzde 15'le Avrupa ülkeleri takip ediyor. Veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030'a kadar 2 kattan fazla artarak yaklaşık 945 teravatsaate ulaşması bekleniyor. Bu miktar, Japonya'nın bugünkü elektrik tüketimini geçiyor.

Veri merkezlerinde kapasite artışı şebekeyi zorluyor

Enerjide Dijitalleşme Derneği (EDİDER) Genel Sekreteri Gökberk Bilgin, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede yapay zeka ve veri merkezlerinin elektriğin iletim, dağıtım altyapısını yeniden şekillendirdiğini, yükselen enerji talebini karşılamada fosil kaynakların bir süre daha enerji denkleminde kalmasını zorunlu kıldığını söyledi.

Yapay zekadaki ivmenin, artık sadece teknoloji şirketlerinin değil, devletlerin de stratejik önceliklerini şekillendiren bir rekabet alanına dönüştüğüne dikkati çeken Bilgin, şunları kaydetti:

"Daha büyük ve yetenekli modeller geliştirme yarışı, çok yüksek hesaplama gücünü zorunlu kılıyor. Bu da enerji talebini görünür biçimde yukarı çekiyor. Bugün tek büyük modelin eğitimi bile yüzlerce yüksek performanslı GPU'nun aynı anda, tam yükte çalışması anlamına geliyor. Modellerin çıkarım özelliği benzer şekilde kesintisiz enerji ihtiyacı yaratıyor, sohbet botlarından görüntü işleme sistemlerine kadar geniş kullanım alanı veri merkezlerini aktif tutuyor. Hesaplama yoğunluğu arttıkça oluşan ısıyı yönetmek başlı başına yeni yük haline geldi. Geleneksel hava soğutma sistemlerinin yetmediği noktada hızla sıvı soğutmaya geçiliyor. Ancak bu altyapılar toplam tüketimi daha da büyütüyor. Birçok veri merkezinde enerjinin yaklaşık yüzde 30-40'ı yalnızca soğutmaya gidiyor. Bunun üzerine kesintisiz güç kaynakları, gerilim regülasyonu ve yedekleme sistemlerinin yarattığı ek yük eklendiğinde, veri merkezlerinin tüketim profili neredeyse 7 gün 24 saat sabit bir tam kapasite çizgisine dönüşüyor. Sonuç olarak, büyük ölçekli bir yapay zeka tesisi, tek başına orta ölçekli bir sanayi tesisinin yıllık tüketimine yaklaşan enerji ihtiyacı yaratıyor."

Bilgin, ABD'de veri merkezlerinin elektrik talebinin ulusal enerji dengesinde açıkça hissedilen bir yük haline geldiğini, yapay zeka talebinin hızla büyümesinin, birçok ülkede iletim ve dağıtım şebekelerini zorlayan bölgesel riskler yarattığını ifade etti.

Yapay zekanın hızla yükselen elektrik talebinin, yeni enerji üretim projelerinin devreye giriş hızını aştığına belirten Bilgin, doğal gaz santrallerinde gecikme, rüzgar ve güneşte tedarik zinciri sorunları ve nükleerdeki finansman ya da inşaat belirsizliklerinin, kısa vadeli taleple uzun vadeli arz projelerinin uyumsuzluğunu gösterdiğini kaydetti.

Çin ve ABD'nin yaklaşımları

Bilgin, Çin'in yapay zeka yarışındaki en büyük avantajının, enerji maliyetlerini düşük tutabilen ve hızla genişleyebilen üretim altyapısı olduğunu belirterek, şöyle devam etti:

"Bu sayede hem toptan elektrik fiyatları daha düşük seyrediyor hem de veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu yüksek kapasiteli elektrik arzı daha hızlı sağlanabiliyor. Üstelik Çin, bu alanda faaliyet gösteren şirketlere tercihli elektrik tarifeleri sunarak bu maliyet avantajını güçlendiriyor. Bu politikalar, Huawei gibi yerli çip üreticilerinin verimlilik dezavantajını bir nebze telafi ediyor. Çin, yeni veri merkezleri, trafo hatları veya özel enerji bağlantıları gibi büyük ölçekli projeleri Avrupa ve ABD’ye nazaran daha kısa sürede planlayıp devreye alabiliyor. Devletin yapay zekayı ekonomik ve jeopolitik öncelik olarak tanımlaması, enerji politikasıyla teknoloji sektörünü aynı hedefe hizalıyor."

ABD'nin yapay zekanın enerji talebini karşılamada Çin kadar hızlı olmadığını aktaran Bilgin, ülkenin bunun yerine verimliliği artırarak toplam enerji yükünü kontrol altında tutmayı hedeflediğini bildirdi.

Bilgin, Nvidia'nın ileri GPU'ları, hükümet destekli enerji-yoğun tesislere yönelik standartlar, özel soğutma teknolojileri, atık ısı geri kazanımı ve veri merkezlerinin yenilenebilir enerjiyle eşleştirilmesi gibi uygulamaların, ABD'nin işlem başına güç tüketimini azaltma stratejisinin omurgasını oluşturduğuna dikkati çekerek, sözlerini şöyle tamamladı: 

"Sonuç olarak yapay zeka, yenilenebilir enerji sistemlerinin yönetimi, entegrasyonu ve optimizasyonu için vazgeçilmez teknoloji haline gelse de kendi yarattığı enerji talebi, küresel arz yapısını tek başına dönüştürecek kadar büyük. Yüksek yoğunluklu veri merkezleri ve gelişmiş soğutma altyapılarının kısa vadede yalnızca güneş ve rüzgarla karşılanması ek yük oluşturuyor. Bu durum, doğal gazın esnek üretim kapasitesini, kömürün bazı bölgelerdeki sistem güvenliği rolünü ve nükleer enerjinin baz yük sağlayan yapısını bir süre daha enerji denkleminde tutuyor. Başka bir ifadeyle yapay zeka, yenilenebilir enerjiyi hızlandıran bir güç olsa da ölçeklenmesi için gereken enerji talebi, fosil ve nükleer kaynakların önemini yakın vadede tamamen ortadan kaldırmıyor, aksine pek çok ülkede bu kaynaklara duyulan ihtiyacı geçici olarak canlı tutuyor. Bu nedenle hem teknolojik rekabeti hem de enerji dönüşümünü şekillendirecek ülkeler, bugünden bu yeni dönemin gerektirdiği politik, düzenleyici ve finansal hazırlıkları yapan ülkeler olacak gibi görünüyor."

Son dönemlerde yapılan analizler, havacılık operasyonlarında verimlilik, hız ve güvenlik açısından çarpıcı sonuçlar ortaya koydu.

Quavis, havalimanlarında yaşanan operasyonel güçlükleri hem işletmeci hem de yolcu açısından ortadan kaldırmayı hedefliyor.

Bu kapsamda, self servis check-in sistemleri, yapılan analizlere göre hava yolu operasyonlarını yüzde 50'ye kadar hızlandırıyor.

Geliştirilen self servis check-in, bagaj teslim ve biyometrik doğrulama sistemleri, hava yolu süreçlerinde yüzde 25-40 oranında zaman tasarrufu sağlıyor.

Self servis teknolojileri terminal check-in alanlarında yüzde 30-50 arasında verimlilik artışı oluştururken işlemini hızlı tamamlayan yolcuların check-in alanında vakit kaybetmemesi sayesinde trafik ve tıkanıklık hızla çözülüyor. Bu durum, özellikle yoğun saatlerde yaklaşık yüzde 20-30 kapasite artışı anlamına geliyor.

Yatırım 1 yıldan önce amorti ediliyor

Maliyet açısından da self servis teknolojilerinin etkin yönü dikkati çekiyor. Bu sistemler, yapılan yatırımı 1 yıldan önce amorti edebilirken kullanılan cihaz sayısı ve yazılıma eklenen fonksiyonlar bu süreyi daha da kısaltabiliyor.

Ayrıca, sistemlerin sunduğu hız ve otomasyon, hava yollarına ek yan gelir kapısı açıyor. 200 yolculu bir uçuşta, yan gelirler hariç, yolcu başına 2,5 ila 5 dolar arasında maliyet avantajı sağlanabiliyor.

Bu avantajların dışında, olası gecikmelerin önlenmesiyle hava yolu şirketleri ağır yaptırımların da önüne geçiyor.

Şirket tarafından yapılan analizlere göre, Y ve Z kuşağı yolcularının yüzde 80'inden fazlası self servis sistemlerinden memnuniyet duyuyor.

Teknolojiye dayalı çözümler aynı zamanda dayanıklılığı ve uzun ömürlü kullanımıyla sürdürülebilirlik hedeflerini de destekliyor. Bu sayede hem Türkiye'de, hem de dünya genelinde sürdürülebilirlik standartlarını yakalamaya ve yolcu konforunu artırmaya çalışan işletmecilere güçlü bir alternatif oluşturuluyor.

Ürünlerin yazılımından endüstriyel tasarımına kadar tüm süreçleri özgün biçimde yürüten mühendislik ekibi, bu sayede işletmelerin ihtiyaçlarına birebir yanıt veren özgün çözümler sunabiliyor.

Türkiye'nin ilk ve tek "yakın dünya yörüngesi" (LEO) takım uydularını üreten ve bugüne kadar 17 uydusunu yörüngeye gönderen Plan-S'in iştiraki Connecta, Türkiye'de uydu haberleşme hizmetleri sunmak üzere Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yetkilendirildi. Bu yetkilendirme Türkiye’de bir LEO uydu operatörüne verilen ilk izin olma özelliği taşıyor.

Tasarım, üretim, test ve entegrasyon süreçlerinin tamamı Plan-S tarafından gerçekleştirilen Connecta IoT Network takım uydusu ile Türkiye’de uydu tabanlı IoT haberleşme hizmetleri sunuluyor. Halihazırda 12 uydudan oluşan sistem, önümüzdeki dönemde yapılacak fırlatmalarla 200 uyduluk geniş bir takım uyduya dönüşecek. Küresel kapsama sağlayacak bu altyapı, yeni uyduların devreye girmesiyle birlikte hizmet kapasitesini ve kaliteyi artıracak.

Söz konusu yetkilendirmeyle birlikte tarım, enerji, lojistik, madencilik, su kaynakları izleme, afet yönetimi ve savunma gibi birçok sektörde, haberleşme altyapısının bulunmadığı ya da yetersiz olduğu bölgeleri de kapsayacak şekilde hizmet sunulacak. Çok düşük güç tüketimiyle sensör verilerinin uydular üzerinden erişilmesini sağlayan bu teknoloji sayesinde, karasal ağlardan bağımsız olarak denizde, kırsalda, uzak alanlarda, sabit ya da mobil tüm uygulamalarda IoT verileri güvenli ve güvenilir biçimde kullanıcılara iletilebilecek.

Şirket, daha önce Avustralya’da aldığı yetkilendirmelerle küresel pazarlara erişim stratejisinde önemli bir adım atmıştı. Türkiye’den elde edilen yeni yetkilendirme Plan-S’in uluslararası pazarlarda hizmet sunma yolunda bir sıçrama tahtası işlevi görerek şirketin küresel bir oyuncu olma iddiasını güçlendirecek.

"Teknoloji ve uzay alanındaki bağımsızlıkta stratejik bir adım"

Plan-S Üst Yöneticisi (CEO) Özdemir Gümüşay, Türkiye'nin ilk LEO uydu operatörü olarak yetkilendirme almanın, yalnızca şirketleri için değil, ülkenin uzay ve uydu iletişimi ekosistemi için de tarihi bir dönüm noktası olduğunu söyledi.

Dünyada uydu iletişimi konusunda çok büyük bir dönüşüm yaşandığına dikkati çeken Gümüşay, "Ülkelerin stratejilerini gözden geçirdiği bu dönemde ülkemizin bu konuda önemli bir adım attığını düşünüyorum. Bu yetkilendirme, yalnızca mevcut IoT hizmetlerimizi ülkemizde sunmamıza imkan vermeyecek, aynı zamanda uluslararası pazarlarda yeni ve çok daha stratejik uydu iletişimi teknolojilerine yapacağımız yatırımlara büyük bir hız katacak. Bu, ülkemizin teknoloji ve uzay alanındaki bağımsızlık yolunda attığı çok önemli stratejik adımdır.”

2021 yılında faaliyetlerine başlayan Plan-S, kısa sürede geliştirdiği yenilikçi uydu teknolojileriyle öne çıktı. Şirket, Connecta IoT Network ile uydu tabanlı IoT çözümleri sunarken, Observa takım uyduları aracılığıyla da yüksek çözünürlüklü yeryüzü gözlemi ve ileri veri analitiği hizmetleri sağlamayı hedefliyor. Plan-S, 2030 yılına kadar 200'ün üzerinde uydudan oluşan bir takım uydu ile küresel ölçekte kapsamlı ve bağımsız bir uzay altyapısı kurmayı amaçlıyor.

Türkiye'nin, nükleer enerji teknolojilerinde kendi yolunu açtığını, bağımsızlığını ve gücünü perçinlediğini vurgulayan Kacır, "Başlattığımız 'Yerli Nükleer Reaktör Geliştirilmesi Çağrısı' ile enerji güvenliğimizi pekiştirecek, dışa bağımlılığı azaltacak, net sıfır emisyon hedefimize katkı sunacak yüksek teknoloji reaktörleri Türk sanayisinin yerli üretim yetkinlikleriyle, TENMAK ve TÜBİTAK enstitüleri ile üniversitelerimizin de katkısıyla, ülkemize kazandırmayı hedefliyoruz." ifadelerini kullandı.

Çağrıya başvurular, 31 Aralık 2025 tarihine kadar "http://rip.sanayi.gov.tr" adresi üzerinden yapılabilecek.

Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivali TEKNOFEST, "mavi vatan" temasıyla Türkiye'nin denizlerdeki gücünü ve bu alandaki ileri teknolojik yetkinliğini gençlerle buluşturacak.

Milli Teknoloji Hamlesi vizyonunun denizlerdeki yansıması, "TEKNOFEST 2025 kapsamında düzenlenecek "TEKNOFEST Mavi Vatan" ile bu yıl yeni bir boyut kazanacak.

İstanbul Tersanesi Komutanlığı'nda yarın başlayacak ve 31 Ağustos'a kadar etkinlikler, teknoloji ve savunma sanayisi tutkunlarını denizcilik odağında bir araya getirecek. 30 ve 31 Ağustos'ta halkın katılımına da açılacak etkinlikleri, online kayıt yaptıranlar izleyebilecek. Etkinlikte ziyaretler, 09.00-12.00, 12.00-15.00 ve 15.00-18.00 olmak üzere üç ayrı seans halinde gerçekleştirilecek. Her ziyaretçi yalnızca bir seans için giriş hakkına sahip olacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ilk gün etkinliğe katılması ve bir konuşma yapması bekleniyor.

Denizcilik ve su altı teknolojilerine odaklanacak etkinlikte, İnsansız Su Altı Sistemleri Yarışması, Su Altı Roket Yarışması ve İnsansız Deniz Aracı Yarışması yapılacak.

Bunun yanı sıra TCG Anadolu, TCG İstanbul, TCG Burgazada, TCG Oruçreis, TCG Nusret, TCG Sakarya ve TCG Hızırreis gibi Türk donanmasının öne çıkan gemileri sergilenecek. Sanal gerçeklik alanları, SAT ve SAS Komutanlığı'nın özel gösterileri, "Mavi Vatan Zaman Tüneli" ve çeşitli sergilerle ziyaretçilere renkli bir deneyim sunulacak.

Festival kapsamında Milli Savunma Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, tarihçi yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, Tümamiral Mehmet Emre Sezenler konferans verecek. Milli Uçak Gemisi Forumu gerçekleştirilecek.

Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları

Etkinlik kapsamında düzenlenecek Mavi Vatan Makale ve Resim Yarışmaları ise Türkiye'nin deniz yetki alanları, milli güvenlik politikaları ve jeopolitik vizyonunun genç nesiller tarafından anlaşılmasını ve bu konuda bilimsel, eleştirel ve yaratıcı bakış açılarının geliştirilmesini hedefliyor.

Makale yarışması kapsamında lise, lisans ve lisansüstü düzeyindeki katılımcılardan 500 ile 1000 kelime arasında özgün makale hazırlamaları istenecek. Hazırlanan makaleler, sosyal medya platformu NSosyal üzerinden paylaşılacak.

Bu yarışma, lise öğrencilerinde araştırma ve eleştirel düşünme becerilerinin, üniversite düzeyinde ise akademik analiz ve bilimsel yaklaşımın güçlendirilmesini amaçlıyor.

Mavi Vatan Resim Yarışması ise ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin hayal gücü ve ifade yetenekleri resimle geliştirmeyi hedefliyor.

Katılımcılardan, "mavi vatan" temalı özgün bir resim çalışması hazırlamaları isteniyor. Hazırlanan eserler, NSosyal üzerinden paylaşılacak.

TEKNOFEST Yönetim Kurulu ve Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) Mütevelli Heyeti Başkanı Selçuk Bayraktar, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada, etkinlik kapsamında dereceye girenler için TCG Sakarya ve TCG Hızırreis denizaltıları ile TCG Savarona gemisine özel gezi düzenleneceğini duyurdu.

"Mavi vatan" muhafızlarından görkemli açılış

TEKNOFEST Mavi Vatan kapsamında, İstanbul Boğazı'nda Türk donanmasının seçkin platformlarının katıldığı görkemli bir geçit töreni gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanlığı himayelerinde ve Milli Savunma Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirilen etkinlik, milli teknoloji heyecanını İstanbul Boğazı'ndan tüm Türkiye'ye taşıdı.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi mirası Savarona yatı ve TCG Anadolu başta olmak üzere toplam 9 gemiden oluşan Türk Deniz Kuvvetlerine ait filonun İstanbul Boğazı’ndaki geçiş törenine vatandaşlar yoğun ilgi gösterdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da İstanbul Boğazı'ndan geçiş yapan Türk donanmasının seçkin gemilerini Dolmabahçe'de selamlarken, NSosyal hesabından "Tarihe altın harflerle kazınan Zafer Haftamızda güçlü ve kudretli donanmamızla Mavi Vatan yolculuğu" açıklamasında bulundu.

Buna göre, takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretim endeksi haziranda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,3 artışla 113,6'ya çıktı. Söz konusu artış son 16 ayın en yüksek seviyesi olarak kayıtlara geçti.

Bu artışa imalat sanayisinin etkisi dikkati çekerken, söz konusu sektörün, toplam sanayi üretim endeksindeki değişime etkisi 8,4 puanı buldu. İmalat sanayisi üretim endeksi haziranda yıllık bazda yüzde 9,5 artarak 114,9 seviyesine yükseldi.

Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayisindeki artışa etkisinin 4,2 puan olduğu hesaplandı.

Bu alanı 2,9 puan ile "orta-düşük teknoloji ürünlerinin üretimi", 2,2 puan ile "diğer ulaşım araçlarının üretimi", 1,8 puanla "gıda ürünlerinin imalatı" ve 1,7 puanla "düşük teknoloji ürünlerinin imalatı" izledi.

Teknoloji üretimlerinde rekor artışlar

Türkiye'de, "Türkiye Yüzyılı" hedefleri doğrultusunda, Milli Teknoloji Hamlesi ile sanayi ve üretim altyapısını yüksek teknoloji ve katma değer ekseninde güçlendirmek için yapılan çalışmalar meyvesini veriyor. Teknoloji ürünlerinin üretiminde de endeks bazında yılın ilk 6 ayında rekor seviyeler görülüyor.

Bu kapsamda, yüksek teknolojili ürün imalatı haziranda yüzde 88,2'lik artışla 212'ye ulaştı. Böylece endeksin kaydedildiği 2011'den bu yana tüm zamanların en yüksek seviyesi görülmüş oldu.

Orta-yüksek teknolojili ürünlerin imalatı da aynı ayda yüzde 2,6 yükselişle 121,7'ye ulaştı. Orta-düşük teknolojili ürünler sektörü yüzde 9,1 artışla 112,8'e ve düşük teknolojili ürünler de yüzde 4,6 yükselişle 102'ye çıktı. Böylece artış oranlarında, orta-düşük teknolojili ürünlerde son 16 ayın, düşük teknolojili ürünlerde ise son 3 yılın rekor seviyesi görüldü.

Sermaye malından mobilyaya endeksler yükselişte

Ayrıca, takvim etkilerinden arındırılmış endekste bu yıl en yüksek seviyesini gören kategoriler arasında 175,1 ile makine ve ekipmanların kurulumu ve onarımı öne çıktı.

Söz konusu ürünleri 164,4 ile bilgisayarların, elektronik ve optik ürünlerin imalatı, 153,2 ile sermaye malı, 131 ile içeceklerin imalatı, 127,6 ile fabrikasyon metal ürünler (makine ve teçhizat hariç), 119,3 ile ağaç ve mantar ürünleri imalat, 112,6 ile temel eczacılık ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatı, 111,8 ile kauçuk ve 110,9 ile mobilya imalatı takip etti.

HAVELSAN, yapay zeka konusundaki çalışmaları kapsamında, kurumların kendi verileri ile eğitilebilen, kapalı veri ağında veya internet ağında verimli çalışabilen, özgün dil mimarisiyle oluşturulmuş Kurumsal Yapay Zeka Platformu MAIN'i geliştirdi.

MAIN, veri gizliliği ve güvenliği, rol bazlı erişim ve yetkilendirme, zaman ve maliyet etkin kurumsal çözümler, kullanıcı dostu arayüz tasarımı sunarak kurumsal iş süreçlerinde kolaylık ve verimlilik sağlıyor.

HAVELSAN'ın son dönemde dikkati çeken bu yapay zeka çözümünün yanında Deniz Kuvvetleri Komutanlığının yüzlerce yıllık tecrübe ve bilgi birikimini de barındıran Ağ Destekli Veri Entegre Savaş Yönetim Sistemi ADVENT (ADVENT SYS), yurt içi ve dışındaki başarısıyla öne çıkıyor.

Deniz Kuvvetleri Araştırma Merkezi Komutanlığı ile geliştirilen ve en iyi savaş yönetim sistemleri arasında gösterilen ADVENT, modern deniz harekatının ihtiyaçları doğrultusunda tasarlandı.

Ortak ve çok uluslu görev kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğini esas alan ADVENT SYS, harekat ortamında eş zamanlı karar alma, komuta ve kontrol süreçlerini ileri düzeye taşıyor. Türkiye dahil 9 ülkede aktif olarak kullanılan ADVENT SYS, HAVELSAN'ı küresel ölçekte savunma teknolojileri alanında güvenilir ve etkin bir oyuncu olarak konumlandırıyor.

Daha akıllı, daha etkin

HAVELSAN, bir süredir bu iki yeteneği bir araya getirmek için MAIN'in ADVENT SYS'ye entegrasyonuna yönelik çalışmalar yürütüyor.

MAIN, ADVENT SYS kapsamında Bakım Destek Asistanı olarak konumlandırılıyor. Sistem, bakım adımlarını belirleme, bakım talimatlarını arama/bulma, sistem çapında soru/cevap desteği sunulması özellikleri ile doğal dil destekli etkileşim sağlayarak bakım süreçlerini daha hızlı, güvenli ve doğrulanabilir hale getiriyor.

Bu kapsamda, laboratuvar ortamında Faz-1 çalışmaları tamamlandı, Faz-2 için çalışmalara devam ediliyor. Faz-2 kapsamında, MAIN platformunun entegrasyonuna yönelik faaliyetler çeşitli sistemler üzerinde devam ediyor. MAIN’in, bakım süreçlerine destek sağlamasının yanı sıra operasyonel işleyişe de katkı sunacak şekilde geliştirilmesi hedefleniyor. Yapay zeka desteğiyle süreç yönetimi daha akıllı ve etkin hale getirilecek.

MAIN, operatörlere destek verebilecek, tavsiyelerde bulunabilecek ve karar destek sürecinde yardımcı olabilecek. Karar destek noktasındaki katkısının ilerleyen dönemde daha da artması bekleniyor.

Yapay zekayla gelen kabiliyetler

HAVELSAN, ADVENT platformu aracılığıyla yapay zeka destekli karar mekanizmaları geliştirerek, deniz platformları başta olmak üzere çeşitli harekat ortamlarında bir dizi kabiliyeti ön plana çıkarmayı hedefliyor.

Tanımlama ve sınıflandırma, anomali tespiti, seyir güvenliği, durumsal farkındalık, eğitim faaliyetleri gibi kabiliyetler; büyük veri, makine öğrenimi, görüntü tanıma ve büyük dil modelleri (LLM) gibi ileri teknolojilerle destekleniyor.

Yapay zeka çözümleri, savunma ve güvenlik sektöründe karar alma süreçlerini hızlandırıyor, doğruluğunu artırıyor ve insan-makine etkileşimini daha etkin bir boyuta taşıyor.

TÜBİTAK Araştırma 2204-C ve 2204-D Projeleri finalistleri olan üç lise öğrencisi, bu yıl 5'incisi düzenlenen Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi'nde (TASE-V) hava ve iklim, sürdürülebilirlik, sosyal ve beşeri bilimler alanında Arktik Okyanusu'nda çalışmalar gerçekleştirme fırsatı elde etti.

Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinasyonunda düzenlenen seferin ekibine bu sene projeleriyle dahil olan genç bilim insanları, sefer süresince projelerini Kuzey Kutbu'nda test etti.

AA muhabirine değerlendirmede bulunan 5. Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, Arktik seferine kendi bilimsel projeleriyle gelmeye hak kazanan 3 lise öğrencisinin bulunduğunu bildirdi.

Özsoy, şunları kaydetti:

"Kocaeli'nden, Kastamonu'dan ve Afyon'dan (gelen öğrenciler) kendi projelerini Arktik'te birebir yapabilme ve yaptıkları ölçümleri değerlendirebilme adına bu çalışmaları yerinde gerçekleştirdi. Hem bilim insanları ile bir arada olmak, Arktik bölgeyi görmek ve Arktik bölge için proje geliştirmiş olup bu dereceyi kazanarak yanımızda olmaları tabii bizler için çok kıymetli. Bu anlamda baktığımızda gençlerimizin projelerini yerinde tatbik etmeleri de çok kıymetli."

"Arktik'e gelmiş olmak büyük ihtimalle onların hayatında çok büyük bir rol oynayacak"

Özsoy, genç bilim insanlarının kendi bilimsel projeleriyle Arktik'te bulunmaya hak kazandıklarını ifade ederek, "Bu projeleri hayata geçirecekleri, geçirdikleri ve sonuçları alıp bunları bilimsel yayınlara da çevirecekleri bir süreç onları bekliyor." dedi.

Öğrencilerin Arktik'te bulunarak yaptığı çalışmaların kendisini 2007 yılındaki öğrencilik yıllarına götürdüğünü belirten Özsoy, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Öğrencilerimizden bir tanesi 2007 yılında daha doğmamış bile, yani hakikaten gençlerimizin yıllar sonra Arktik'te olması... Benim 18 yıl önce Arktik'e geldiğim dönemler bunun hayalini kurmuştum. Türk bilim insanlarının, gençlerimizin, genç bilim insanı adaylarımızın burada olacağı hayallerinin 18 sene sonra gerçekleşmiş olduğunu görmek inanılmaz derecede büyük mutluluk benim için. Svalbard'da özellikle benim ders aldığım üniversitenin olduğu alandan gençlerimizle beraber geçmemiz... O dönemlerden bu yana şimdi onlar üniversiteye hazırlanan gençlerimiz üniversiteye girecekler ve kendilerine bir yol çizecekler. Arktik'e gelmiş olmak büyük ihtimalle onların hayatında çok büyük bir rol oynayacak. Şu an Türkiye'nin dört bir yanından 13 lise öğrencisi hem Arktik'te hem Antarktika'da bilimsel çalışmalarını icra etme şansını elde ettiler."

"İklimin doğanın bu denli değişmesi bana oldukça farkındalık kazandırdı"

Bu yıl Arktik bilimsel araştırma seferine katılma hakkı kazanan Dumlupınar Bilim ve Sanat Merkezi öğrencilerinden Rukiye Aslı Kilci, Arktik bölgede bulunduğundan dolayı çok mutlu olduğunu ifade ederek, projesinin detaylarını anlattı.

Kilci, projesinde öncelikle kutup keşiflerinde kutup kaşiflerinin 1811 ve 1927 yılları arasında çizdiği kutup resimlerini, kutupları tanıtımı yönünde attıkları ilk adımları analiz ettiğini belirterek, "Bunları farkındalık çalışması olarak dijital çizgi roman olarak gerçekleştirdim. Ayrıca projemi sadece ulusal alanda da değil, uluslararası alanda da etkin bir hale getirmek için Norveç'te çeşitli saha çalışmaları gerçekleştirdim. Bu noktada edindiğim bilgiler, aldığım deneyimler sonucunda da birincilik ödülü almaya hak kazandım." dedi.

Kaşiflerin kutuplara gelerek gördükleri ve çizdiklerini bir lise öğrencisi olarak kendi gözünden resmettiğini ifade eden Kilci, "Bu şekilde de oldukça büyük bir deneyim ve bu kazanımı ileriki hayatımda da devam ettirmek ve kutupların tanınırlığını özellikle ulusal alanda yaygınlaştırmak, farkındalık oluşturmak için farklı çalışmalarla kendimi geliştirmeye devam edeceğime inancım tam." diye konuştu.

Sefer sırasında deniz buzu üzerinde kutup ayısı ve yavrusunun resmini çizen Kilci, "İklim değişikliği açısından da aslında o dönemde kutupların insan eli değmeden kendi doğal halini resmedilmesiyle bizim oraya varıp kutup ayıları olmadan kutupları resmetmemiz. Yani özellikle buzulların bu yönde azalması ve iklim değişikliğinin sonucu olarak iklimin doğanın bu denli değişmesi bana oldukça farkındalık kazandırdığını söyleyebilirim." şeklinde konuştu.

Öte yandan Kilci, seferde bulunduğu süre boyunca bilim insanlarının, deniz buzlarının ve kuzey kutup canlılarının resimlerini de çizdi.

"Bu yaşlarda gelmek benim için çok büyük bir deneyim oldu"

Arktik bölgede projesini test etme fırsatı bulan TÜBİTAK Fen Lisesi öğrencilerinden Elif Berra Demir ise sürdürülebilirlik ve refah alanında hazırladığı projesiyle sefere katıldığını ifade ederek, şunları kaydetti:

"Ben projemde ülkemize yetişen tarım atıklarından yenilenebilir biyoplastik ürettim. Bu tarım atıkları neler: Biri soğan kabuğu diğeri de fındık zurufu ve denizlerdeki makro algleri kullandım. Bu bahsettiğim ham maddelerden bir biyoplastik elde ettim, bunun sayesinde bakteri oluşumunu önlüyorum hem de PH değerine göre renk değişimi sağlıyorum ve bu biyoplastik doğada çözünüyor, hem suda hem toprakta herhangi bir atık oluşturmuyor."

Kutup sularında projesini deneyebilmenin kendisine büyük bir artı getireceğini dile getiren Demir, "Bu sulardan elde ettiğim verilerle yeni bir proje yapmayı planlıyorum. Benim şu an yaşım çok küçük, bu yaşlarda gelmek benim için çok büyük bir deneyim oldu. Bu yaşlarımda elde ettiğim bu deneyim sayesinde ileriki yıllarda da bunları kullanmayı hedefliyorum." dedi.

Demir, Türkiye'nin düzenlediği bilim seferinde yer alması sayesinde gelecek yıllarda ülkeyi daha iyi yerlere taşımak için yapacağı projelerde isteğinin ve gayretinin artacağını söyledi.

"Çevremizi temiz tutalım ve havayı kirletici olan bütün gazları olabildiğince sıfıra indirelim"

Arktik Bilimsel Araştırma Seferine katılma hakkı kazanan Özlem Burma Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nden Kaan Yusuf Odacı da projesinin amacının yapay zeka testleri sayesinde kutuplardaki hava kalitesini ölçüp özellikle kutuplar için en büyük tehdit olan küresel iklim değişikliğini en çok etkileyen gaz parametresini bulup tespit etmek olduğunu ifade etti.

Odacı, projesini okuldaki rüzgar türbininden ilham alarak yaptığını belirterek, projesinin temel amacının hem mobil olabilmesiyle insanların istedikleri yerin hava kalitesini ölçüp bu hava kalitesine göre konforlarını artırabilmesi olduğunu aktardı.

Kaan Yusuf Odacı, genç bilim insanları olarak kutuplarda bilimsel araştırma yaptıklarını anımsatarak, "Kutuplardaki özellikle küresel iklim değişikliğinin etkilediği sıcaklıkları önlemek için de olabildiğince çevremizi temiz tutalım ve havayı kirletici olan bütün gazları olabildiğince sıfıra indirelim." dedi.

Böylelikle, 3 lise öğrencisi hava ve iklim, sürdürülebilirlik, sosyal ve beşeri bilimler alanında Arktik Okyanusu'nda çalışmalar gerçekleştirdi.

Bursa merkezli veri merkezi sağlayıcısı PenDC, sektörde fark oluşturarak tamamen operatör bağımsız altyapıya geçen öncü kurumlardan biri oldu.

PenDC, birden fazla internet servis sağlayıcısıyla aynı anda bağlantı kurarak klasik operatör bağımlılığını ortadan kaldırıyor. Bu yapı, performans, süreklilik, güvenlik ve maliyet avantajı gibi birçok alanda kurumsal ihtiyaçlara karşılık veriyor. İstanbul’daki DE-CIX erişimiyle yurtiçinde başlayan trafik, yurtdışına çıkmadan daha kısa ve kararlı rotalarda yönlendirilebiliyor.

Güçlü trafik yönetimi, asimetrik routing ve SLA gerçekliği

PenDC altyapısında kullanılan BGP protokolleri sayesinde trafik, müşteri ihtiyacına göre şekillendirilebiliyor. Ağ rotaları, yoğunluk ve gecikme değerlerine göre dinamik biçimde optimize ediliyor. Bu sistem içinde kullanılan asimetrik routing yaklaşımı, trafiğin gidiş ve dönüş yollarını ayrı ayrı optimize ederek en kısa ve hızlı güzergâhların tercih edilmesini sağlıyor. Böylece tıkanıklık oluşan hatlar devre dışı bırakılırken, gecikme süresi ve paket kaybı da minimum seviyeye indiriliyor. Tüm bu yapı, yüzde 99,99 üzeri erişilebilirlik gibi SLA taahhütlerinin sadece teoride değil, sahada da sağlanmasını mümkün kılıyor.

KVKK uyumlu ve güvenli erişim

Operatör bağımsız mimari sayesinde Türkiye içinde başlayan veri trafiği, gereksiz yurtdışı yönlendirmelerine maruz kalmadan iletiliyor. Bu yaklaşım, KVKK gibi regülasyonlarla uyumu kolaylaştırırken veri kontrolünün kurumun kendi sınırları içinde kalmasını sağlıyor. Özellikle kamu kurumları, e-ticaret platformları ve gecikmeye duyarlı servisler için bu altyapı ciddi bir güvenlik ve performans avantajı sunuyor.

Kurumsal risklere karşı dirençli yapı

Tek bir ISP’ye bağımlı yapılarda yaşanabilecek bağlantı sorunları, PenDC’nin çoklu bağlantı mimarisi sayesinde etkisini gösteremeden kontrol altına alınabiliyor. Herhangi bir arıza veya yönlendirme problemi yaşandığında trafik, müdahaleye gerek kalmadan otomatik olarak en uygun yedek hatta yöneliyor. Üstelik tüm trafik yönetimi kurum içinde kaldığı için dış operatörlere bağlı kalmadan sistemin sürekliliği sağlanmış oluyor.

Akıllı bağlantının yeni standardı

PenDC, yalnızca bir erişim noktası değil kurumların bağlantı stratejilerini aktif olarak yönettiği bir kontrol platformu sunuyor. Gerçek zamanlı izleme, rota optimizasyonu, asimetrik routing yapısı ve esnek yönetim imkanlarıyla bu model, modern internet servis ihtiyaçlarına bütüncül bir çözüm getiriyor. Artık kurumlar için bağlantı sadece teknik bir gereklilik değil; güvenlikten performansa, yasal uyumdan sürdürülebilirliğe kadar birçok alanda stratejik bir unsur. Sunulan operatör bağımsız altyapı modeli, bu anlayışın yeni standardı haline geliyor.

Kaspersky, yeni raporunda Netflix, Disney+, Amazon Prime Video ve diğer yayın hizmetlerine ait 7 milyondan fazla ele geçirilmiş hesap tespit etti. Milyonlarca Z kuşağı kullanıcısı için bu yayın platformları, yeni neslin sosyalleşme ve küresel kültürle bağlantı kurma biçiminde merkezi bir rol oynuyor. Kaspersky, yeni neslin bu konudaki farkındalığını artırmak ve dijital direnç oluşturmak için Z kuşağının gizli tehlikeleri fark etmesine ve dijital hayatlarını nasıl koruyacaklarını öğrenmesine yardımcı olacak interaktif siber dedektif oyunu “Case 404”ü hayata geçirdi.

Yapılan son araştırmalara göre, Z kuşağı yayın platformlarında diğer tüm kuşaklardan daha fazla kaynak harcamakla kalmıyor, aynı zamanda klipleri, mimleri ve teorilerini sosyal medyada paylaşarak çevrimiçi fandomlara aktif olarak katılıyor. Bölümler mim haline geliyor, alıntılar tweetlere dönüşüyor, karakterler düzenlemeler, tartışmalar ve TikTok trendleri aracılığıyla hayat buluyor.

Ancak bu daima çevrimiçi ve yüksek katılımlı davranış, gizli riskleri de beraberinde getiriyor. Z kuşağının en sevdiği programları izlemek için kullandıkları cihazlar, kötü amaçlı yazılım bulaşmaları yoluyla siber suçlular için giriş noktaları haline gelebiliyor. Bu tehditler genellikle resmi olmayan indirmelerde, korsan içeriklerde, tarayıcı uzantılarında veya güvenliği ihlal edilmiş uygulamalarda gizlenerek sessizce oturum açma bilgilerini, oturum verilerini ve diğer kişisel bilgileri topluyor.

Kaspersky Dijital Ayak İzi İstihbarat ekibi, başlıca yayın hizmetleriyle (Netflix, Disney+, Amazon Prime Video, Apple TV+ ve Max) bağlantılı güvenliği ihlal edilmiş kimlik bilgilerini analiz ederek 2024 yılında 7 milyon 35 bin 236 vakayı ortaya çıkardı. Bunlar doğrudan platformların kendilerinden çalınmamış, daha geniş kimlik bilgisi hırsızlığı kampanyalarının bir parçası olarak toplanmıştı.

Netflix Siber suçlular için büyük bir hedefi

Bu alanda Netflix'in Z kuşağı için belirleyici marka olması şaşırtıcı değil. Netflix, tespit edilen 5 milyon 632 bin 694 tehlikeye atılmış hesapla hem popülerlik hem de saldırı açısından başı çekiyor. Brezilya, 2024 yılında en fazla Netflix kimlik saldırısına maruz kalan ülke olurken, onu Meksika ve Hindistan takip etti.

850 bin Disney+ hesabı

Kaspersky uzmanları, sızdırılan veri kümelerinde 680 bin 850 Disney+ hesabı tespit etti. Brezilya yine en çok hesabın ihlal edildiği ülke olarak öne çıkarken, onu Meksika ve Almanya takip etti.

Meksika, Brezilya ve Fransa Amazon Prime Video hesapları sızdırılan ülkelerin başında

Amazon Prime Video, ele geçirilen 1.607 hesapla hacim olarak daha küçük olsa da, özellikle daha çarpıcı veya sınırlarda dolaşan hikayeler arayan Z kuşağı izleyicileri arasında hala önemli bir rol oynuyor. 2024 yılında, Meksika, Brezilya ve Fransa, Prime Video hesapları sızdırılan ülkelerin başında geliyordu.

Bir cihaza virüs bulaştığında, siber suçlular işi yayın uygulamasıyla bırakmıyor. Kötü amaçlı yazılımlar hassas verileri (hesap kimlik bilgileri, çerezler, banka kartı bilgileri) topluyor ve daha sonra bunları yeraltı forumlarında satıyor ya da sızdırıyor. Bazen saldırganlar bu verileri sadece itibarlarını artırmak için kullanıyor. Ele geçirilmiş bir Netflix şifresiyle başlayan bu durum, özellikle de aynı kimlik bilgileri farklı hizmetlerde de kullanılıyorsa, hızla daha geniş çaplı dijital saldırılara, kimlik hırsızlığına veya finansal dolandırıcılığa dönüşebiliyor.

Yayın platformları, fandom kültürü ve sosyal medya Z kuşağının günlük deneyimlerine dahil oldukça, siber tehditler onların en çok güvendikleri alanları hedef alacak şekilde adapte oluyor. Kaspersky, bu değişime yanıt vermek için Z Kuşağı için özel olarak tasarlanmış interaktif bir siber güvenlik oyunu olan “Case 404”ü yarattı. Bu dijital macerada oyuncular, yapay zeka destekli siber dedektif rolüne bürünerek güncel tehditlerden ilham alan gerçekçi çevrimiçi suçları araştırıyor. Tüm vakaları tamamlayan kullanıcılar, Kaspersky Premium'da indirim kazanarak yeni bilgileri uygulanabilir korumaya dönüştürüyor.

Kaspersky Dijital Ayak İzi Analisti Polina Tretyak, şunları söylüyor: "Z kuşağı için yayıncılık eğlenceden öte bir şeye; günlük bir alışkanlığa, bir kimlik ve topluluk arayışına dönüştü. Ancak bu duygusal bağ aynı zamanda kör noktalar da yaratıyor. Resmi olmayan indirmelerde veya üçüncü parti araçlarda gizlenen kötü amaçlı yazılımlar, oturum açma kimlik bilgilerini ve kişisel verileri sessizce çalıyor ve bunlar daha sonra siber suç forumlarında takas ediliyor veya satılıyor. Bugün yayın hesabınızı korumak için parolaların ötesinde düşünmek, cihazlarınızı güvence altına almak, şüpheli indirmelerden kaçınmak ve tıklamalarınızın sizi nereye götürdüğüne dikkat etmek gerekiyor."

Kaspersky, sevdiğiniz programları güvenle izlemeniz için şunları öneriyor:

Giderek daha savunmasız hale gelen çevrimiçi dünyada nasıl güvende kalınacağınızı öğrenmek için Kaspersky'nin Z kuşağı için özel olarak tasarladığı “Case 404” adlı interaktif çevrimiçi oyuna göz atın.

Potansiyel olarak ele geçirilmiş hesapların şifrelerini değiştirin ve bu hesaplarla ilişkili şüpheli bir faaliyet olmadığından emin olun.

Yayın hizmetlerine erişirken her zaman yasal, ücretli bir abonelik kullanın. Resmi pazarlardan veya resmi web sitelerinden edindiğiniz uygulamaları kullandığınızdan emin olun.

Herhangi bir kişisel bilgi girmeden önce her zaman web sitelerinin gerçekliğini doğrulayın. İçerik izlerken veya indirirken güvenilir, resmi sayfalara bağlı kalın ve kimlik avı sitelerinden kaçınmak için URL'leri ve şirket adı yazımlarını iki kez kontrol edin.

İndirdiğiniz dosya uzantıları konusunda dikkatli olun. Video dosyaları .exe veya .msi uzantılarına sahip olmamalıdır. Bunlar genellikle zararlı programlarla ilişkilendirilir.

Verilerinizi tehlikeye atabilecek kötü amaçlı ekleri tespit etmek için Kaspersky Premium gibi güvenilir bir güvenlik çözümü kullanın.

IP adresinizi koruyan ve veri sızıntılarını önleyen Kaspersky VPN ile güvenli gezinme ve güvenli mesajlaşma sağlayın.

Kaspersky ve VDC Research tarafından yakın zaman önce gerçekleştirilen "Amaca Yönelik Çözümlerle OT Güvenliğini Sağlamak" başlıklı ortak çalışma, Operasyonel Teknoloji (OT) siber güvenliğinin mevcut durumuna ilişkin derinlemesine bir analiz ortaya koydu. Enerji, kamu hizmetleri, üretim, ulaşım ve diğer sektörlerden 250'den fazla karar vericiyle yapılan bir ankete dayanan çalışma, endüstriyel kuruluşları etkileyen temel iş ve teknik eğilimlerin yanı sıra bu zorlukların üstesinden gelmek için uygulanan en etkili stratejiler hakkında değerli bilgiler ortaya koyuyor.

Araştırma, bir OT siber güvenlik ihlalinin finansal etkisinin hem karmaşık hem de çok yönlü olduğunun altını çiziyor. Kuruluşlar, kaybedilen gelir fırsatları, planlanmamış üretim kesintileri, hurda ve devam eden iş envanteri kaybı ve ekipman veya mülke verilen hasar dahil olmak üzere çeşitli maliyetleri göz önünde bulundurmak zorunda. Bu maliyetlerin ötesinde toplam mali yük ister kurum içinde ister üçüncü taraf sağlayıcılar tarafından ele alınsın, olay müdahalesi ve fidye ödemeleri gibi ihlalle ilgili doğrudan masrafları da kapsıyor.

Tüm bu faktörler hesaba katıldığında, ankete katılanların yaklaşık %25'i her bir siber saldırının iki yıllık bir süre içinde 5 milyon doları aşan zararlara yol açabileceğini tahmin ediyor. Bu maliyetlerin dağılımı kurumlara ve olaylara göre önemli ölçüde değişmekle birlikte genellikle birden fazla departmanı ve hem geliri hem de karlılığı etkiliyor.

Rapor, olay müdahalesinin ihlalle ilgili toplam giderlerin yaklaşık %21,7'sini oluşturduğunu, bunu %19,4 ile gelir kaybının, %16,9 ile plansız kesinti süresinin, %16,8 ile ekipman veya mülk onarımı ve değişiminin, %12 ile fidye ödemelerinin ve %11,9 ile hurda veya devam eden iş envanteri kaybının izlediğini detaylandırıyor. Özellikle plansız kesinti süreleri en önemli maliyetlerden biri olarak ortaya çıkıyor ki, katılımcıların %70'i bu tür kesintilerin genellikle dört ila 24 saat arasında sürdüğünü bildiriyor. Bu kesintiler önemli gelir kayıplarına, dahili süreç darboğazlarına ve müşteri güveninin azalmasına yol açabiliyor. Bu da sağlam OT siber güvenlik önlemlerinin kritik önemini vurguluyor.

Kaspersky Endüstriyel Siber Güvenlik Ürün Grubu Başkanı Andrey Strelkov, şunları söylüyor: "Plansız kesinti süreleri kuruluşlara milyonlarca dolara mal olabiliyor. Bu da sanayi ve üretim şirketleri için kritik bir sorun haline geliyor. Plansız arıza süreleriyle mücadele etmek için bakım odaklı stratejiler yardımcı olsa da, maliyetli ekipman arızalarına ve kesintilerine yol açan ihlalleri önlemek için siber güvenliğin güçlendirilmesi şarttır. Siber güvenlik risklerini göz ardı etmek, arıza sürelerini ortadan kaldırma ve gelirleri koruma çabalarını baltalar."

Kaspersky, OT müşterileri için kurumsal düzeyde teknolojiler, uzman bilgisi ve kapsamlı uzmanlığı bir araya getiren zengin bir ekosistem sunuyor. Bu ekosistemin merkezinde, kritik altyapı ve endüstriyel işletmelerin korunması için tasarlanmış yerel bir XDR platformu olan Kaspersky Industrial Cybersecurity (KICS) yer alıyor. KICS, uçtan uca altyapı kapsamı, güvenli müdahale önlemleri, merkezi varlık yönetimi, risk değerlendirme ve denetleme özellikleri sunarken, birleşik bir platform aracılığıyla karmaşık, dağıtılmış ortamlarda ölçeklenebilir güvenliği de destekliyor.

"Amaca Yönelik Çözümlerle OT Güvenliğini Sağlama" başlıklı teknik incelemenin tamamını okumak için web sitesini ziyaret edebilirsiniz. Kaspersky Industrial Cybersecurity hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu bağlantıyı takip edin.

Türkiye, Afrika ve Ortadoğu’nun en büyük nükleer enerji buluşması olan NPPES, global oyuncular ile yerli tedarikçileri İstanbul’da bir araya getirecek

Ankara Sanayi Odası (ASO) ve Nükleer Sanayi Derneği (NSD) tarafından, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın destekleriyle düzenlenen 11. Nükleer Santraller Zirvesi - NPPES, bu yıl da sektörün nabzını tutmaya hazırlanıyor. Yapay zekanın getirdiği yeni enerji ihtiyaçlarının nükleer enerjiye olan talebi nasıl şekillendirdiği ve bölgede artan nükleer enerji yatırımları, 1-2 Temmuz 2025 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleşecek NPPES’in ana gündem başlıklarını oluşturacak.

NPPES, karar vericileri, Türkiye’deki nükleer enerji yatırımlarıyla ilgilenen global oyuncuları, nükleer enerji pastasından pay almak isteyen yerli firmaları ve akademisyenleri, sivil toplum kuruluşlarını, yerli ve yabancı nükleer enerji uzmanları ile profesyonellerini bir araya getirecek. Binin üzerinde katılımcının beklendiği zirvede, nükleer enerji alanındaki en son teknolojiler tanıtılacak ve sektöre yön veren güncel gelişmeler paylaşılacak.

NPPES yerli sanayicimizi global projelere entegre ediyor

NPPES’in Türkiye sanayisi için taşıdığı öneme dikkat çeken Ankara Sanayi Odası Başkanı Seyit Ardıç şunları aktardı: “NPPES, Türk sanayicisini Akkuyu gibi mega projelerin yanı sıra Afrika ve Ortadoğu’daki yeni nükleer yatırımlara da entegre ediyor. Türkiye'nin nükleer enerji alanında ilerlemesi için küresel iş birlikleri büyük önem taşıyor. Bu vizyonla kurduğumuz Nükleer Sanayi Kümelenmesi ASONÜKSAK, yerli firmalarımızı nükleer tedarik zincirine hazırlayarak, ülkemizin bu alandaki kapasitesinin geliştirilmesine katkıda bulunuyor. NPPES kapsamında, ASONÜKSAK üyelerimizi nükleer enerjinin uluslararası aktörleriyle bir araya getiriyoruz.”

Yapay zeka çağında nükleer enerji stratejik hale geldi

Günümüzde her sektörde kullanılan yapay zekanın nükleer enerjiye olan ilgiyi ve ihtiyacı artırdığına dikkat çeken Nükleer Sanayi Derneği Başkanı Alikaan Çiftçi ise şunları söyledi: “Yapay zeka kullanımı arttıkça ve veri merkezleri ile dijital altyapılar büyüdükçe, küresel enerji tüketimi de artıyor. Bir yapay zeka sohbet robotunun yaptığı tek bir işlem geleneksel bir aramanın yaklaşık 5-10 katı kadar enerji tüketebiliyor. Amazon, Microsoft, Google gibi teknoloji devleri, geçtiğimiz aylarda nükleer enerji yatırımlarını açıkladılar.  Teknoloji odaklı yeni sanayi atılımı, nükleer enerji gibi çevreci yatırımları bir seçenek olmaktan çıkarıyor ve bir zorunluluk haline getiriyor. Bu yıl NPPES’te nükleer enerjinin geleceğimizi nasıl şekillendireceğine ışık tutacağız ve bu yeni sanayi atılımında geç kalmamak için atmamız gereken stratejik adımları tartışacağız.”

Nükleer enerji sektörünün geleceği konuşulacak

NPPES’te yerli sanayinin mevcut ve gelecekteki nükleer enerji projelerine hazırlanması, Akkuyu NGS’de bekleyen tedarik ve iş fırsatları, SMR’lerin ve mikroreaktörlerin Türkiye ve bölgedeki potansiyeliyle ilgili oturumlar gerçekleşecek. Zirve kapsamında ikili iş görüşmeleri yapılacak, iş birliği anlaşmaları imzalanacak ve sektördeki yeni teknolojiler de sergilenecek.

INPPES Fuarcılık tarafından hayata geçirilen 11. Nükleer Santraller Zirvesi, bu yıl Yeni Nükleer İzleme Enstitüsü (New Nuclear Watch Institute - NNWI), İtalyan Nükleer Derneği (AIN) ve Bulgar Atom Forumu (BULATOM) tarafından resmi olarak da destekleniyor.

Yazılım çözümleri alanında 40 yıllık deneyimiyle sektörün lider kuruluşu Link Bilgisayar Sistemleri Yazılımı ve Donanımı Sanayi ve Ticaret A.Ş, savunma sanayii alanındaki yatırımlarına hız kesmeden devam ediyor. Şirket, yüksek teknolojili güvenlik çözümleri geliştiren ve Türkiye savunma sanayinin öncü firması Aselsan’ın iştiraki ASELSANNET firması ile stratejik bir iş birliği anlaşmasına imza attı.

Kamuyu Aydınlatma Platformu’na (KAP) yapılan açıklamaya göre, şirket ASELSANNET tarafından yürütülen kritik tesis güvenlik projelerinde kullanılmak üzere 302 milyon 557 bin TL tutarında ürün ve yazılım siparişi aldı. Anlaşma kapsamında teslim edilecek olan ileri güvenlik teknolojileri ürünlerinin, kamu güvenliğini güçlendirmeye yönelik projelerde etkin rol oynaması hedefleniyor.

Savunma ekosisteminde ‘yerli ve milli teknoloji’ vizyonuna katkı sunacak

Link Bilgisayar Genel Müdürü Murat Pekmezyan, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Bu iş birliği; Türkiye’nin savunma ve güvenlik ekosisteminde ‘yerli ve milli’ vizyonuna güçlü katkılar sunan ASELSANNET’in liderliği ile Link Bilgisayar’ın mühendislik gücü ve yenilikçi çözümlerinin birleşmesini temsil ediyor. Anlaşma kapsamında yıl sonuna kadar teslimatı planlanan ileri güvenlik teknolojik ürünlerimiz, kamu güvenliğinin güçlendirilmesi açısından büyük önem taşıyor. ASELSANNET ile savunma sanayi alanında geçen yıl başlayan iş birliğimiz; bu anlaşma ile birlikte daha da güçlenirken, şirketimizin bu alandaki kabiliyetlerini ve sektörel gelişmesini bir üst seviyeye taşıyacağına inanıyoruz. Link Bilgisayar olarak yazılım çözümleri alanındaki deneyimimizi, savunma ve güvenlik teknolojileri alanındaki uzmanlığımızla birleştirerek, Türkiye’nin savunma teknolojilerinde yerli ve milli projelerde daha etkin bir rol oynamayı hedefliyoruz” diye konuştu.

Global Tech Advoncates kurucusu Russ Shaw, "Türkiye’nin potansiyeli heyecanlandırıyor. Türkiye bölgede yıldız ülke" dedi.

Teknoloji ağlarından Global Tech Advocates, Hizmet İhracatçıları Birliği (HİB) ev sahipliğinde Türkiye’ye geliyor. Bu amaçla Tech Türkiye Advocates (TTA) kuruldu. TTA’nın resmi lansmanı Hizmet İhracatçıları Birliği Yazılım ve Bilişim Komitesi ev sahipliğinde Dış Ticaret Kompleksi’nde gerçekleştirildi. TTA, Türkiye’deki teknoloji şirketlerinin sesini uluslararası arenada duyurmayı, küresel bağlantılar kurmayı ve yatırım fırsatlarını artırmayı hedefliyor. TTA’nın lansmanı öncesinde İstanbul’da düzenlenen basın toplantısında ise Global Tech Advocates kurucusu ve Birleşik Krallık Başbakan Danışmanı Russ Shaw değerlendirmelerde bulundu. TTA’nın lansmanının Türk firmalarının uluslararası işbirliklerini geliştirmeleri ve teknoloji alanındaki güncel eğilimleri takip etmeleri açısından önemli fırsatlar sunacağını belirten Shaw, 9-13 Haziran 2025’te düzenlenecek London Tech Week hakkında da bilgi verdi. Global Tech Advocates’in Londra’da kurulduğunu ve şu an 30 ülkede 30 bini aşkın yatırımcı ve girişimciye ulaştıklarını belirten Shaw, "Global Tech Advocates’i yazılım ve bilişim başta olmak üzere teknoloji sektöründeki network ağını genişletmek amacıyla kurduk. Türkiye’nin potansiyeli bizi heyecanlandırıyor. Türkiye bölgede yıldız ülke. İştah var, Ar-Ge altyapısı gelişiyor ve teknokent sayısı artıyor. Orta Doğu ve Kuzey Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya ülkelerinde daha fazla varlık göstermek için Türkiye’nin teknoloji birikiminden yararlanmak istiyoruz. Bu amaçla TTA’nın kurulmasının önemli olduğunu düşündük" dedi.

Türk firmalarını Londra’ya davet etti

Türkiye’de işini büyütmek isteyen şirketleri Global Tech Advocates’e davet eden Shaw, "Dünyanın herhangi bir yerine açılmak istiyorsanız, platformumuzu kullanarak o pazardaki liderlerle tanışabilir, o pazara açılmadan önce bilmeniz gereken her şeyi öğrenebilirsiniz" ifadelerini kullandı. Shaw, Dünya üzerindeki bütün girişimci yatırımcılarını Londra’ya davet ettiklerini kaydederek "London Tech Week’in milli katılımı Hizmet İhracatçıları Birliği koordine ediyor. Network ağını geliştirmek isteyen tüm firmaları HİB öncülüğünde Londra’da ağırlamaktan mutluluk duyacağız" dedi.

Teknoloji ekosistemlerini destekleyen gönüllülerden oluşan bir topluluk olduklarını belirten Shaw, "TTA aracılığıyla; teknoloji politikaları geliştirmek, yıllık raporlar yayımlamak ve Türkiye ile Birleşik Krallık başta olmak üzere Global Tech Advocates network’ünün bulunduğu diğer ülke hükümetlerine vize, vergi, finansal teşvikler, hibe konularında ikili politikalar için gerekli girişimlerde bulunarak sektörün önündeki darboğazları aşmak ve Türk teknoloji ekosisteminin güçlendirilmesini planlıyoruz" dedi.

HİB üyeleri için potansiyel var

HİB Yönetim Kurulu Üyesi ve Yazılım Bilişim Komitesi Başkanı İlhan Bağören de Global Tech Advocates’in yapısından çok faydalanacaklarını belirterek, "Eğitim, sağlık, medya, lojistik, bunların hepsi teknolojik olarak bu ağın içinde olabilecek sektörler. Bu sektörleri temsil eden HİB de bu öngörüyle, bu etkinliğe sahip çıkıyor. HİB olarak bin 700 üyemiz var. TTA bize uluslararası pazarlara ve yatırımcılara ulaşma açısından ideal bir çözüm sunuyor. Hayırlı olmasını diliyorum. Üyelerimizin ilgisinden de memnunuz" ifadelerini kullandı.

Basın toplantısının ardından gerçekleştirilen TTA’nın lansmanına Society 5.0 Institute, Kurucu ve Yönetici Direktörü Dr. Yıldız Tuğba Kara moderatörlük etti. Açılış konuşmasını Telenity Kurucu & CEO, HİB YK Üyesi, Yazılım, Bilişim Hizmetleri Komite Başkanı İlhan Bağören’in yanı sıra Academia Park London CEO’su, Tech Türkiye Advocates Kurucusu Ata Argüder yaptı. Argüder konuşmasında "TTA Nedir? Neler Yapacağız?" konulu bir sunum gerçekleştirdi.

Açılış konuşmalarından ardından düzenlenen "Türkiye’nin Teknoloji Ekosistemi Sesini Yerel ve Küresel Olarak Yükseltmek" konulu ilk panelde İlhan Bağören moderatör, Russ Shaw ile Eden Base Kurucusu Eric Van Der konuşmacı olarak yer aldı.

"Türk Teknoloji Ekosistemi için Yatırım ve Küreselleşme Stratejileri" konulu ikinci panelde de moderatörlüğü Ata Argüder üstlendi. Revo Capital Ortağı Cenk Bayrakdar, Sure Valley Ventures Ortağı Brian Kinane ve United Payments CEO’su İlker Sözdinler panelin konuşmacıları arasında yer aldı.

"Kendi aranızda şifre belirleyin"

Karşı taraftan gelen herhangi bir sesin gerçekten o kişiden gelip gelmediğini sorgulanması gerektiğini ifade eden Darıcı, "Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte ses klonlamada ciddi bir artış meydana geldi. 3-4 saniyelik bir ses kaydı gerçeğinden ayırt edilemeyecek bir şekilde klonlanabiliyor. Ses klonlama teknolojilerindeki bu artış dolandırıcılık faaliyetlerinin de artmasına neden oluyor. Dolandırıcılık vakalarında ses klonlama teknolojilerinin kullanıldığı ve kişilerin sanki tanıdığı birinden gelen sesli mesajı ile dolandırıldığı vakalarla karşı karşıya kalıyoruz. Çeşitli uygulamalarla birlikte kişinin yüz görüntüsü dahi taklit edilebiliyor. Karşı taraftan gelen herhangi bir sesin gerçekten o kişiden gelip gelmediğini sorgulamamız gerekiyor. Bunu yapmak için ise daha önceden kendi aranızda belirlediğiniz bir şifreyi kullanabilirsiniz. Bu sayede önceden belirlediğiniz bir şifre ses klonlama dolandırıcılığına karşı sizi koruyabilir. Aynı zamanda ses klonlama, ‘deepfake’ teknolojisi ile geliştirilerek ünlü kişilerin sanki bir reklamın içerisinde gerçekten oynamış gibi içerikler ile de karşılaşabiliyoruz. Ünlü kişilerin yüzleri, görüntüleri ve sesleri klonlanarak oluşturulabiliyor. Bu noktada ise dikkatli olmak gerekiyor. Sosyal medya paylaşımlarında kişisel verilerinizi kullanmamaya dikkat edin. Çeşitli sosyal medya platformlarında paylaşmış olduğunuz bilgiler ve ses kayıtlarınız istenmeyen bir şekilde karşılık bulabilir" dedi.

Zirvede yapay zekanın Türkiye ekonomisine etkilerine ilişkin yaptıkları araştırma verilerini açıklayan Prof. Dr. Çakır, Google tarafından istenen ve Goldman Sachs metoduyla Türkiye İstatistik Kurumu verilerini baz alarak yaptıkları çalışmayla önemli verilere ulaştıklarını dile getirdi.

Çalışma sonucu yapay zekanın geniş bir kullanım alanı bulması halinde Türkiye'nin gayri safi yurtiçi hasılasına 10 yıllık vadede yüzde 5 katkı sağlayabileceğinin belirlendiğini dile getiren Çakır, yapay zeka destekli otomasyonun ise işgücü yapısında önemli değişikler getireceğini kaydetti.

Yapay zekanın çalışanlara etkisiyle ilgili verileri açıklayan Çakır, şunları kaydetti:

"Türkiye'de 31 milyon çalışanın yaklaşık 17 milyonu yani yüzde 55'i yapay zeka ve bununla ilişkili bütün işlerden direkt etkilenecekler. Etkilenmekten kastettiğimiz ya işlerini daha iyi bir yere taşıyacaklar ya da gerileyecekler. Bu da 30 ila 55 yaş arası bir grup. Yaptığımız çalışmaya göre yüzde 4'lük kısım işini tamamen kaybedecek şeklinde görünüyor. Bu, 800-900 bin insana denk geliyor. Türkiye'de yıllık ortalama ne kadar iş kayboluyor, kuruluyor diye baktığımızda ortalama 1 milyona denk geliyor. Yani şu an zaten var olan hareketliliğiyle zaten çok risk teşkil edecek bir iş kaybı olmamalı.

Çalışanların yüzde 41'i yani yaklaşık 10 milyonluk kesim de yakın zamanda direkt etkilenmeyecek kısım. Mesela hasta bakıcılığı gibi işlerde büyük bir kayıp beklenmiyorken büro asistanları, data analistler ve yazılım mühendisliği gibi işlerde önemli bir teknoloji değişiminin olduğunu fark ediyoruz."

Türkiye'de 17 milyonluk nüfusun yapay zekadan destek almaması halinde işlerinin gerileyeceğini, bunun 6 milyonunun kadın, 11 milyonunun erkek olduğunu ifade eden Çakır, bu grupların içerisinde yer alan insanların bir an önce yeni teknolojileri öğrenerek kendilerini yeni yapıya doğru dönüştürmelerinin gerektiğini aktardı.

Yapay zeka destekli ekonomide, otomasyon nedeniyle kapanacak işlerin yerini alacak yeni işler sayesinde işsizlik seviyelerinde değişiklik yaşanmasının beklenmediğini ifade eden Çakır, geçiş sürecinin kademeli ilerleyeceği, çalışanların yeni görevlere ayak uydurmalarına ve yeni beceriler edinmelerine vakit tanıyacağını tahmin ettiklerini ifade etti.

- Gençlere 'uygulamaya ağırlık verin' tavsiyesi

Türkiye'nin güçlü bir yapay zeka operasyonel ortamına sahip olduğunu ancak stratejik atılımlar ve dijital altyapı yatırımlarını artırması gerektiğini dile getiren Çakır, gençlerin bu alandaki becerilerini artırmasının kritik önemde olduğuna işaret etti.

Yapay zeka teknolojilerinin öğrenilmesinde uygulama boyutuna ağırlık verilmesi gerektiğini aktaran Çakır, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Yapay zeka teknolojisi için net söylenen şöyle bir şey var; 50 yıldır geliştirilen bu teknolojinin bilimi belli bir olgunluğa ulaştı. Bundan sonra hep uygulamaları göreceğiz. İş piyasası ya da bilimsel uygulamalar. Gençlerin ya eğitimlerine devam edip bilimsel uygulamaları yeni tekniklerle yeni bir yapıya taşımaları lazım. Ya da iş piyasasında, şirketler içerisinde 1-2 sene deneyim sağlamalılar. İlgili başlıkları anlamaları lazım. 'Benim şöyle bir fikrim var, direkt bir iş kurayım' demek hala riskli, işi basite indirgememek lazım.

Üretimin içinde 1-2 sene deneyimlenip problemleri görüp sonra uygun bir şekilde bir girişim oluşturmaları bence yapmaları gereken kısım. Türkiye'de bununla ilgili yaklaşık 450 tane yatırım fonu var. Aslında konumuz para değil gerçekten bu işe başını koyacak, zaman ayıracak, koşacak gençlerin bir araya gelmesi."

Prof. Dr. Çakır, Türkiye'de yapay zeka eğitimine odaklanan bölümlerin ilk mezunlarını bu yıl vereceğini, son 2 yılda 50'ye yakın bölüm açıldığını, bunların da ilk mezunlarını 3 yıl içinde vermesiyle ekosistemin canlanacağını aktardı.

Yapay zeka konusunda kentlerin de kendilerine ait stratejilerinin olması gerektiğine işaret eden Çakır, örneğin İstanbul'un finans ve iş dünyası, Ankara'nın savunma, İzmir'in ise sağlık teknolojileri ve lojistik gibi alanlarda yapay zeka uygulamaları geliştirmeye odaklanabileceğini sözlerine ekledi.

- İzmir'de yapay zeka ekosistemi hazırlığı

EGİAD Başkanı Kaan Özhelvacı da Yapay Zeka konusunda Türkiye'nin geride kalma lüksünün bulunmadığını belirterek, "Gençler olarak İzmir'de bir Yapay Zeka ekosistemi kurmak niyetindeyiz. Burada Yapay Zeka Merkezi kurulumu çalışmamız devam ediyor. Akdeniz havzasında İzmir'in Yapay Zeka konusunda başı çekmesini hedefliyoruz." dedi.

ESİAD Başkanı Sibel Zorlu ise Yapay Zeka'nın Türk şirketlerine fırsat penceresi açtığını, bunu değerlendirmek üzere şirketlerin dönüşümüne destek olduklarını belirterek, "İzmir'de ekosistem kurulması konusunda bir vizyon var. Kamudan özel sektöre, üniversitelerden şirketlere kadar bu vizyonu görüyoruz. Bu adımların atıldığını görüyoruz." diye konuştu.

Finansal kimlik avı 

2024 yılında çevrimiçi dolandırıcılar, popüler markaların ve finansal kuruluşların web sitelerini taklit eden oltalama ve dolandırıcılık sayfalarıyla kullanıcıları kandırmaya devam etti. Bankalar, 2024'te en yaygın oltalama tuzağı oldu ve finansal oltalama girişimlerinin %42,6’sını oluşturdu (2023'te bu oran %38,5 idi).

2024 yılında çevrimiçi mağaza kullanıcılarını hedef alan tüm oltalama ve dolandırıcılık sayfalarının %33,2’si Amazon Online Shoppingi taklit etti ve Amazon, dolandırıcıların en çok hedef aldığı çevrimiçi marka oldu. Apple’a yönelik saldırıların oranı geçen yıla kıyasla yaklaşık 3 puan düşerek %15,7’ye gerilerken, Netflixdolandırıcılıkları hafif bir artışla %16’ya yükseldi. Öte yandan, dolandırıcıların Alibaba pazar yerine olan ilgisi arttı ve bu platformun payı 2023'te %3,2 iken 2024'te %8’e çıktı.

2024 yılında Kaspersky ürünleri tarafından tespit edilip engellenen finansal oltalama saldırılarının %19,3’ü ödeme sistemlerini taklit etti (2023’te %19,9). PayPal, en çok hedef alınan marka olmaya devam etse de, bu platforma yönelik saldırıların oranı %54,7’den %37,5’e düştü. Öte yandan, Mastercard’ı hedef alan saldırılar neredeyse iki katına çıkarak %16,6’dan %30,5’e yükseldi. American Express ve Cielo, Visa, Interac ve PayPay’in yerini alarak en çok hedef alınan ilk beş ödeme sistemi arasına girdi.

2024 yılında kripto para ile ilgili oltalama ve dolandırıcılık saldırılarında büyük bir artış yaşandı. Kaspersky'nin oltalama karşıtı teknolojileri, kripto para temalı oltalama bağlantılarına tıklama girişimlerini 10.706.340 kez engelledi. Bu rakam, 2023'teki 5.838.499 saldırıya kıyasla %83,4’lük bir artış anlamına geliyor. Kripto paraların popülaritesi artmaya devam ettikçe, bu tür saldırıların da giderek çoğalması bekleniyor.

Bilgisayarlar için finansal kötü amaçlı yazılımlar

Mobil bankacılık kötü amaçlı yazılımlarıyla karşılaşan kullanıcı sayısı artarken, finansal PC kötü amaçlı yazılımlarından etkilenenlerin oranı 2023’te 312.453 iken 2024’te 199.204’e düştü. Şu anda Kaspersky tarafından tespit edilen finansal PC kötü amaçlı yazılımlarının çoğu çevrimiçi bankacılığı değil, kripto varlıkları hedef alıyor.

2024 yılında en sık tespit edilen bankacılık Truva atları şunlardı: ClipBanker (%62,9), Grandoreiro (%17,1), CliptoShuffler (%9,5) ve BitStealer (%1,3). Grandoreiro, 2024 yılında dünya genelinde 45 ülke ve bölgede 1.700 banka ve 276 kripto cüzdanını hedef alan tam teşekküllü bir bankacılık Truva atıdır.

Mobil finansal tehditler 

2024 yılında mobil bankacılık Truva atlarıyla karşılaşan kullanıcı sayısı, 2023’e kıyasla 3,6 kat arttı: 69.200’den 247.949’a yükseldi ve kötü amaçlı faaliyetler özellikle 2024’ün ikinci yarısında önemli ölçüde arttı. 2024’te en aktif Truva atı bankacılık yazılımı ailesi Mamont (%36,7) oldu. Mamont’un dağıtım yöntemleri, basit dolandırıcılıklardan sahte mağazalar ve teslimat takip uygulamaları içeren karmaşık sosyal mühendislik senaryolarına kadar uzanıyordu.

Kaspersky Kıdemli Web İçerik Analisti Olga Svistunova, "2024 yılında finansal oltalama ve dolandırıcılıklar sayıca arttı ve yeni bir karmaşıklık seviyesine ulaştı, kullanıcılar üzerinde saldırı dalgaları başlattı. Dolandırıcılar, kullanıcı verilerini elde etmek için giderek daha fazla sahte markalar ve hizmetler kullanıyor ve akıllı telefonların finansal işlemler için popülaritesinin artması, bu iştahlarını daha da körüklüyor. İlerleyen zamanlarda, finansal oltalama saldırılarının daha da kişiselleşmesi ve hedeflenmesi, günlük dijital alışkanlıklardaki zayıf noktaları istismar etmeye odaklanması bekleniyor; bu da daha fazla dikkat ve kapsamlı koruma yaklaşımları gerektirecek," diyor. 

Kaspersky, korunmak için aşağıdaki ipuçlarını öneriyor. 

Bireysel kullanıcılar için:

• Şüpheli mesajlardaki bağlantıları takip etmeyin ve kimlik bilgilerinizi veya banka kartı bilgilerinizi girmeden önce web sayfalarını iki kez kontrol edin.
• Çok faktörlü kimlik doğrulama, güçlü benzersiz parolalar kullanın.
• Kaspersky Premium gibi hem kötü amaçlı yazılımları hem de kimlik avı saldırılarını tespit edip durdurabilen güvenilir bir güvenlik çözümü kullanın. 
• Uygulamaları yalnızca resmi uygulama pazarları gibi güvenilir kaynaklardan indirin. Ancak, bu da her zaman risksiz değildir. Kaspersky kısa süre önce App Store'un güvenliğini atlatan ilk ekran görüntüsü çalan kötü amaçlı yazılım olan SparkCat'i keşfetti. Zararlı yazılımın Google Play'de de bulunması ve her iki platformda toplam 20 virüslü uygulamaya rastlanması, bu mağazaların %100 kusursuz olmadığını kanıtlıyor. Her zaman uygulama incelemelerini kontrol edin.  
• Kullandığınız uygulamaların izinlerini kontrol edin ve özellikle Erişilebilirlik Hizmetleri gibi yüksek riskli izinler söz konusu olduğunda bir uygulamaya izin vermeden önce dikkatlice düşünün.

İşletmeler için:

• Yazılımınızı zamanında güncelleyin. Güvenlik yamalarına özellikle dikkat edin.
• Çalışanlarınızın güvenlik farkındalığını düzenli olarak artırın ve uygun hesap koruması gibi güvenli uygulamaları teşvik edin.
• Örneğin Kaspersky Next ürün grubu gibi sağlam izleme ve siber güvenlik çözümleri uygulayın.
• Finansal varlıklara erişimi olan kullanıcılar için varsayılan reddetme politikaları ve ağ segmentasyonu gibi katı güvenlik politikaları uygulayın.
• En son tehditlerden ve siber suç trendlerinden haberdar olmak için güvenilir kaynaklardan alınan tehdit istihbaratı hizmetlerini kullanın.